Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)
Subject of the article
КОМОРБИД КЕЧГАН СИЛ КАСАЛЛИГИДА ЎТКАЗИЛГАН ДАВОДАН СЎНГ БАЛҒАМ НАТИЖАЛАРИ (426-429)
Authors
Холматова Гулхаё Азимжановна, Халимова Замира Юсуповна, Жураева Мохигул Азимжановна
Institution
1 - Андижон давлат тиббиёт институти, Ўзбекистон Республикаси, Андижон ш.; 2 - Академик Ё.Х.Туракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, Ўзбекистон Республикаси, Тошкент ш.
Abstract
Мақсад: 2-тур қандли диабет (ҚД2) билан коморбид кечган ўпка туберкулёзида стандарт интенсив даволаш фазасидан сўнг балғам конверсиясини баҳолаш ва унинг кечикиш предикторларини аниқлаш. Материал ва усуллар: фаол ўпка туберкулёзи билан касалланган 250 нафар бемор текширилди: асосий гуруҳ – ҚД2 билан бирга кечган туберкулёз (ТБ+ҚД2, n=150) ва таққослаш гуруҳи – туберкулёз моноинфекцияси (ТБ, n=100). Балғам микроскопияси, Xpert MTB/RIF ва экма текшируви ўтказилди, даволашнинг 2-ойида балғам конверсияси баҳоланди. Натижалар: 2-ойда микроскопия мусбатлиги ТБ+ҚД2 гуруҳида 52,0%, ТБ гуруҳида 29,0% беморда сақланди (RR=1,79; 95% ИО 1,27–2,53; p<0,001), экма мусбатлиги эса мос равишда 60,0% ва 35,0% ни ташкил этди (RR=1,71; 95% ИО 1,27–2,31; p<0,001). Икки ойда балғам конверсияси ТБ+ҚД2 гуруҳида 40,0%, ТБ гуруҳида 65,0% беморда қайд этилди. Конверсиягача бўлган вақт медианаси мос равишда 89,5 ва 58,5 кунни ташкил этди (U=4335; p<0,001). HbA1c (OR=1,14), бошланғич микроскопия градацияси (OR=1,41) ва дориларга чидамли туберкулёз (OR=1,83) конверсия кечикишининг мустақил предикторлари бўлди. Хулоса: ҚД2 ўпка туберкулёзида балғам конверсиясини сезиларли кечиктиради, бу гликемия назоратини кучайтириш ва интенсив даволаш фазаси давомийлигини индивидуаллаштиришни талаб этади.
Key words
ўпка туберкулёзи, 2-тур қандли диабет, коморбидлик, балғам конверсияси, интенсив даволаш фазаси, HbA1c.
Literature
1. Baker M.A., Harries A.D., Jeon C.Y., Hart J.E., Kapur A., Lönnroth K., et al. The impact of diabetes on tuberculosis treatment outcomes: a systematic review // BMC Med. 2011;9:81. doi: 10.1186/1741-7015-9-81. PMID: 21722362. 2. Gomez D.I., Twahirwa M., Schlesinger L.S., Re-strepo B.I. Reduced Mycobacterium tuberculosis association with monocytes from diabetes patients that have poor glucose control // Tuberculosis (Ed-inb). 2013;93(2):192–197. doi: 10.1016/j.tube.2012.10.003. PMID: 23131496. 3. Lachmandas E., Thiem K., van den Heuvel C., Hijmans A., de Galan B.E., Tack C.J., et al. Patients with type 1 diabetes mellitus have impaired IL-1β production in response to Mycobacterium tuberculo-sis // Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2018;37(2):371–380. doi: 10.1007/s10096-017-3145-y. PMID: 29189980. 4. Magee M.J., Trost S.L., Salindri A.D., Amere G., Day C.L., Gandhi N.R. Adults with Mycobacterium tuberculosis infection and pre-diabetes have in-creased levels of QuantiFERON interferon-gamma responses // Tuberculosis (Edinb). 2020;122:101935. doi: 10.1016/j.tube.2020.101935. PMID: 32501260. 5. Prada-Medina C.A., Fukutani K.F., Kumar N.P., Gil-Santana L., Babu S., Lichtenstein F., et al. Sys-tems immunology of diabetes-tuberculosis comor-bidity reveals signatures of disease complications // Sci Rep. 2017;7(1):1999. doi: 10.1038/s41598-017-01767-4. PMID: 28515464. 6. Wei R., Li P., Xue Y., Liu Y., Gong W., Zhao W. Impact of diabetes mellitus on the immunity of tuberculosis patients: a retrospective, cross-sectional study // Risk Manag Healthc Policy. 2022;15:611–627. doi: 10.2147/RMHP.S354377. PMID: 35431587.