Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)


Subject of the article

ЎЗБЕК ПОПУЛЯЦИЯСИГА МАНСУБ БОЛАЛАРДА ЎТКИР РЕВМАТИК ИСИТМА ВА РЕВМАТИК ЮРАК КАСАЛЛИГИНИНГ УЧРАШИ ВА КЕЧИШ ХУСУСИЯТЛАРИ (630-634)

Authors

Эгамқулов Улуғбек Қувондиқович, Шарипова Олия Асқаровна

Institution

1 - Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.; 2 - Тошкент Кимё халқаро университети Самарқанд филиали, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Abstract

Мақсад: ўзбек популяциясига мансуб болаларда ўткир ревматик иситма (ЎРИ) ва ревматик юрак касаллигининг (РЮК) учраши ва кечиш хусусиятлари бўйича замонавий маълумотларни умумлаштириш. Материал ва усуллар: ЎРИ ва РЮК эпидемиологияси, патогенези ва клиник кечиши бўйича маҳаллий ва хорижий адабиётлар таҳлил қилинди. Натижалар: дунёда РЮК билан тахминан 40 миллион киши касалланган, касаллик ҳар йили тахминан 300 000 ўлимга сабаб бўлади, уларнинг асосий қисми Африка, Жанубий ва Марказий Осиё мамлакатларига тўғри келади. Касалликнинг асосида А гуруҳидаги β-гемолитик стрептококк (GAS) антигенлари ва юрак оқсиллари ўртасидаги молекуляр мимикрия ётади; болаларда кардит асосий белги ҳисобланади, клапан нуқсонлари тезроқ шаклланади ва РЮКга ўтиш хавфи юқори. GAS таъсирига учраган шахсларнинг фақат бир қисмида РЮК ривожланишининг сабаблари ҳалигача тўлиқ ечилмаган, ўзбек популяциясининг иммуногенетик хусусиятлари эса деярли ўрганилмаган. Хулоса: ўзбек популяциясига мансуб болаларда ЎРИ ва РЮКни эрта аниқлаш, даволашни такомиллаштириш ҳамда даволаш ва профилактика алгоритмини ишлаб чиқиш педиатриянинг долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади.

Key words

ўткир ревматик иситма, ўзбек популяцияси, ревматик юрак касаллиги, А гуруҳидаги β-гемолитик стрептококк.

Literature

1. Адилов К.З., Ризаев Ж.А., Адилова Ш.Т. Оцен-ка стоматологического статуса больных с ревма-тоидным артритом // Медицинские новости. 2023. № 12 (351). С. 78–80. Источник. 2. Бушуева Э.В. Острая ревматическая лихорадка: классификация, диагностика на современном эта-пе // Здравоохранение Чувашии. 2020. № 1. С. 81–89. 3. Бушуева Э.В., Арлашкина О.М., Карягин В.А. Маски острой ревматической лихорадки у детей // Здравоохранение Чувашии. 2021. № 3. С. 20–27. 4. Пулатов У.С., Ризаев Ж.А., Шодикулова Г.З. Факторы риска развития и прогностические кри-терии неблагоприятного течения ревматологиче-ских заболеваний // Новый день в медицине. 2026. № 9 (95). С. 538–544. Источник. 5. Ризаев Ж.А., Агабабян И.Р., Исмоилова Ю.А. Мировой опыт работы специализированных кли-ник по лечению больных с хронической сердеч-ной недостаточностью // Доктор ахборотномаси (Вестник врача). 2021. № 3 (100). С. 149–154. DOI: 10.38095/2181-466X-20211003-149-154. 6. Ризаев Ж.А., Агабабян И.Р., Ярашева З.Х., Му-хамедова М.Г. Значение коморбидных состояний в развитии хронической сердечной недостаточно-сти у больных пожилого и старческого возраста // Достижения науки и образования. 2022. № 1 (81). С. 75–79. 7. Ризаев Ж.А., Пулатов У.С., Шодикулова Г.З. Рейтинговая оценка качества ревматологической помощи и эффективность комплексной програм-мы её совершенствования на первичном и вто-ричном уровнях здравоохранения // Новый день в медицине. 2026. № 9 (95). С. 581–586. Источник. 8. Ризаев Ж.А., Саидов М.А., Хасанжанова Ф.О. Оценка осведомлённости семейных врачей поли-клиник, кардиологов и терапевтов о высокотех-нологичной медицинской помощи с использова-нием телемедицинских технологий в Самарканд-ской области // Journal of Science in Medicine and Life. 2023. Т. 1, № 2. С. 102–105. 9. Ризаев Ж.А., Шодикулова Г.З., Пулатов У.С. Структура анемии у больных ревматоидным арт-ритом // Проблемы биологии и медицины. 2022. № 6 (140). С. 174–178. Оригинальная публикация. 10. Ризаев Ж.А., Юнусханова К.Ш. Патобиологи-ческие взаимодействия ревматоидного артрита и заболевания пародонта // Медицина и инновации. 2021. Т. 1, № 2. С. 37–40. DOI: 10.71337/inlibrary.uz.medicine_and_innovations.62. 11. Ризаев Ж.А., Юнусханова К.Ш. Состояние микрофлоры полости рта у больных воспалитель-ными заболеваниями пародонта с ревматоидным артритом // Педиатрия. 2022. № 4. С. 141–146. Библиографическое подтверждение. 12. Пулатов У.С., Ризаев Ж.А., Шодикулова Г.З. Ревматик касалликларнинг ноқулай кечиши кли-ник-лаборатор предикторлари ва уларнинг про-гностик аҳамияти // Проблемы биологии и меди-цины. 2026. № 4 (170). С. 200–205. Оригинальная публикация. 13. Ризаев Ж.А., Шодикулова Г.З., Пулатов У.С. Ревматик касалликлар ривожланиш хавфини баҳолаш шкаласини клиник-анамнестик омиллар асосида ишлаб чиқиш ва валидация қилиш // Про-блемы биологии и медицины. 2026. № 4 (170). С. 206–211. Оригинальная публикация. 14. Carapetis J.R., Beaton A., Cunningham M.W., et al. Acute rheumatic fever and rheumatic heart disease // Nature Reviews Disease Primers. 2016. Vol. 2. Art. 15084. DOI: 10.1038/nrdp.2015.84. 15. Carapetis J.R., Steer A.C., Mulholland E.K., Weber M. The global burden of group A streptococ-cal diseases // The Lancet Infectious Diseases. 2005. Vol. 5, № 11. P. 685–694. DOI: 10.1016/S1473-3099(05)70267-X. 16. Karthikeyan G., Guilherme L. Acute rheumatic fever // The Lancet. 2018. Vol. 392, № 10142. P. 161–174. DOI: 10.1016/S0140-6736(18)30999-1. 17. Liang Y., Yu D., Lu Q., Zheng Y., Yang Y. The rise and fall of acute rheumatic fever and rheumatic heart disease: a mini review // Frontiers in Cardio-vascular Medicine. 2023. Vol. 10. Art. 1183606. DOI: 10.3389/fcvm.2023.1183606. 18. Liaw J., Gorton S., Heal C., White A. Adherence to secondary prevention of rheumatic fever and rheumatic heart disease in young people: an 11-year retrospective study // Australian and New Zealand Journal of Public Health. 2022. Vol. 46, № 6. P. 758–763. 19. Lu Q., Sun Y., Duan Y., et al. Comprehensive microRNA profiling reveals potential augmentation of the IL1 pathway in rheumatic heart valve disease // BMC Cardiovascular Disorders. 2018. Vol. 18, № 1. Art. 53. 20. Marijon E., Mirabel M., Celermajer D.S., Jouven X. Rheumatic heart disease // The Lancet. 2012. Vol. 379, № 9819. P. 953–964. DOI: 10.1016/S0140-6736(11)61171-9. 21. Marijon E., Ou P., Celermajer D.S., et al. Preva-lence of rheumatic heart disease detected by echo-cardiographic screening // The New England Journal of Medicine. 2007. Vol. 357, № 5. P. 470–476. DOI: 10.1056/NEJMoa065085. 22. Omurzakova N.A., Jumagulova A.S., Rudenko R.I., et al. Features of rheumatic fever in adult pa-tients in modern Kyrgyzstan // Arthritis Research & Therapy. 2012. Vol. 14, Suppl. 1. P57. DOI: 10.1186/ar3692. 23. Omurzakova N.A., Yamano Y., Saatova G.M., et al. Prevalence of Group A β-hemolytic streptococcus among children with tonsillopharyngitis in Kyrgyz-stan: the difficulty of diagnostics and therapy // The Open Rheumatology Journal. 2010. Vol. 4. P. 39–46. DOI: 10.2174/1874312901004010039. 24. Omurzakova N.A., Yamano Y., Saatova G.M., et al. Rheumatologic services in Central Asian coun-tries: current state of development of rheumatology in Central Asia // International Journal of Rheumatic Diseases. 2009. Vol. 12, № 4. P. 288–292. DOI: 10.1111/j.1756-185X.2009.01442.x. 25. Omurzakova N.A., Yamano Y., Sato T., et al. Increased prevalence of group A β-hemolytic strep-tococcus among an ethnic population in Kyrgyzstan detected by the rapid antigen detection test // Mo-lecular Medicine Reports. 2008. Vol. 1, № 6. P. 869–874. DOI: 10.3892/mmr_00000043. 26. Rizaev J.A., Agababyan I.R., Ismoilova Y.A. Activities of clinics specializing in the treatment of patients with chronic heart disease in the world (ref-erences) // Journal of Biomedicine and Practice. 2021. Vol. 6, № 6. P. 184–191. Библиографическое подтверждение. 27. Rizaev J.A., Saidov M.A., Khasanjanova F.O. Assessment of awareness of cardiologists and thera-pists on the provision of high-tech medical care in the Samarkand region // American Journal of Medi-cine and Medical Sciences. 2023. Vol. 13, № 7. P. 958–965. 28. Rizaev J.A., Saidov M.A., Khasanjanova F.O. The quality of rehabilitation after providing high-tech medical care to patients with diseases of the cardiovascular system // Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии. 2025. С. 108–113. 29. Rizaev J.A., Shodikulova G.Z., Pulatov U.S. Ef-fect of anemia and haptoglobin phenotype on rheu-matoid arthritis // Journal of Biomedicine and Prac-tice. 2022. Vol. 7, № 6. P. 346–354. DOI: 10.5281/zenodo.7585178. 30. Schoenfuss E.S. Diagnosis, management, and prevention of acute rheumatic fever in the United States // JAAPA. 2022. Vol. 35, № 5. P. 21–27. DOI: 10.1097/01.JAA.0000824960.82938.15. 31. Seckeler M.D., Hoke T.R. The worldwide epide-miology of acute rheumatic fever and rheumatic heart disease // Clinical Epidemiology. 2011. Vol. 3. P. 67–84. DOI: 10.2147/CLEP.S12977. 32. Sheel A., Beaton A.Z., Katzenellenbogen J., et al. Standardization of epidemiological surveillance of acute rheumatic fever // Open Forum Infectious Dis-eases. 2022. Vol. 9, Suppl. 1. P. S41–S49. DOI: 10.1093/ofid/ofac347. 33. Tibazarwa K.B., Volmink J.A., Mayosi B.M. In-cidence of acute rheumatic fever in the world: a sys-tematic review of population-based studies // Heart. 2008. Vol. 94, № 12. P. 1534–1540. DOI: 10.1136/hrt.2007.141309. 34. Watkins D.A., Beaton A.Z., Carapetis J.R., et al. Rheumatic heart disease worldwide: JACC Scientific Expert Panel // Journal of the American College of Cardiology. 2018. Vol. 72, № 12. P. 1397–1416. DOI: 10.1016/j.jacc.2018.06.063. 35. Watkins D.A., Johnson C.O., Colquhoun S.M., et al. Global, regional, and national burden of rheu-matic heart disease, 1990–2015 // The New England Journal of Medicine. 2017. Vol. 377, № 8. P. 713–722. DOI: 10.1056/NEJMoa1603693.