Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)
Subject of the article
ЎСМИР ҚИЗЛАРДА НООРГАНИК ГЕНЕЗЛИ ФУНКЦИОНАЛ ЭНДОКРИН ПАТОЛОГИЯНИНГ КЛИНИК-ЛАБОРАТОР ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ХАВФ ОМИЛЛАРИ (404-411)
Authors
Хамроева Лола Кахоровна
Institution
Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Abstract
Мақсад: ўсмир қизларда ноорганик генезли функционал эндокрин патологиянинг клиник-лаборатор хусусиятларини тавсифлаш ва ҳайз функцияси бузилишлари билан боғлиқ хавф омилларини аниқлаш. Материал ва усуллар: Ўзбекистоннинг беш ҳудудида 15–19 ёшли 1642 нафар ўсмир қиз скрининг текширувидан ўтказилди. Ҳайз функцияси бузилган 535 нафар қизнинг 446 нафарида гормонал профил (ФСГ, ЛГ, ТТГ, пролактин, эркин тестостерон) ўрганилди, назорат гуруҳини ҳайз функцияси бузилмаган 50 нафар қиз ташкил этди. Натижалар: ҳайз функцияси бузилишлари 535 нафар (32,6%) қизда аниқланди, улар орасида иккиламчи аменорея (33,0%), олигоменорея (32,1%) ва гипоменорея (31,6%) устунлик қилди. Асосий гуруҳда ЛГ ва эркин тестостерон даражаси назорат гуруҳига нисбатан ишончли юқори бўлди (p<0,05). Ҳайз функцияси бузилиши кечки менархе (OR=4,39), тана вазни танқислиги (OR=3,08), сурункали соматик касалликлар (OR=2,91) ва онадаги эндокрин касалликлар (OR=2,85) билан ишончли боғлиқ бўлди. Хулоса: аниқланган омиллар ўсмир қизлар орасида хавф гуруҳларини эрта шакллантириш ва индивидуал профилактик ёндашувларни ишлаб чиқиш учун асос бўлади.
Key words
ўсмир қизлар, репродуктив саломатлик, эндокрин патология, ҳайз функцияси бузилиши, гормонал профил, хавф омиллари.
Literature
1. Лукашева О.В., Макаров К.Ю., Борцов В.А. и др. Охрана репродуктивного здоровья детей и подростков: прошлое и настоящее // Забайкаль-ский медицинский вестник. 2024;(1):127–138. doi: 10.52485/19986173_2024_1_127. 2. Морева Г.В., Васильева Я.С., Данилова Ю.А. и др. Влияние физического развития на формирова-ние репродуктивного здоровья девушек-подростков // Российский педиатрический жур-нал. 2024;27(Прил. 3):26. 3. Уварова Е.В., Гайнова И.Г. Применение лин-динета в комплексе лечения девочек-подростков с дисменореей // Гинекология. 2005;7(4):206–209. 4. Хамошина М.Б., Кайгородова Л.А., Несвяченая Л.А. Возрастные аспекты комбинированной оральной контрацепции // Медицинский научно-популярный рекламный журнал. 2015;2(10):10–12. 5. Якушевская О.В., Ревазова З.В. Эффективная контрацепция в современных условиях // РМЖ. 2013;(23):1122–1123. 6. Джамалутдинова И.Ш., Ризаев Ж.А. Аёл спортчиларнинг гормонал ҳолатига таъсир этувчи омиллар // Биология ва тиббиёт муаммолари (Про-блемы биологии и медицины). 2025;3(161):43–45. URL: https://www.sammu.uz/ru/article/4710/download 7. Ризаев Ж.А., Джамалутдинова И.Ш. Клиниче-ские проявления синдрома гиперандрогении у спортсменок в зависимости от степени адаптиро-ванности к физическим нагрузкам // Проблемы биологии и медицины. 2025;3(161):115–118. URL: https://www.sammu.uz/ru/article/4729 8. El-Sehrawy A.A.M.A., Khalel M.S., Elbaz A., Maashi M.S., Hjazi A., Rizaev J., et al. Association between the novel dietary index for gut microbiota, biomarkers of hashimoto's thyroiditis and metabolic parameters among women of reproductive age // BMC Endocrine Disorders. 2026;26:19. doi: 10.1186/s12902-025-02139-0. URL: https://link.springer.com/article/10.1186/s12902-025-02139-0 9. El-Sehrawy A.A.M.A., Oriquat G., Rizaev J., Yuldasheva S., et al. The microbiome-gut-gonad axis: How microbial metabolites orchestrate repro-ductive physiology, pathology, and therapy // Jour-nal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology. 2026;264:107079. doi: https://doi.org/10.1016/j.jsbmb.2026.107079 10. Motaqi M., Mehrabadi M., Talib Z.A., Rizaev J., et al. Adipokines in preeclampsia: Pathophysiologi-cal insights and biomarker potential // Cytokine. 2026;208:157210. doi: https://doi.org/10.1016/j.cyto.2026.157210 11. Hsu C.Y., Mohammed M.H., Al-Taie S.F., Rizaev J., et al. Association of copper exposure with metabolic syndrome: a dose-response meta-analysis // BMC Endocrine Disorders. 2026. doi: https://doi.org/10.1186/s12902-026-02434-4 12. Ризаев Ж.А., Мирахмедов Г.М. С-реактивный белок как предиктор послеоперационных ослож-нений и эффективности реабилитации у пациен-тов с ожирением после лапароскопической хирур-гии // Проблемы биологии и медицины. 2026;1(167):242–248. URL: https://www.sammu.uz/ru/article/5382 13. Ризаев Ж.А., Давлятова А.А., Агабабян Л.Р. Предикторы развития материнского сепсиса // Проблемы биологии и медицины. 2023;6(150):224–230. URL: https://www.sammu.uz/ru/article/3582 14. Abduvakilov Zh.U., Rizaev Zh.A. Assessment of metabolic and humoral blood factors in patients with chronic generalized periodontitis associated metabol-ic syndrome // Вісник проблем біології і медицини. 2019;4(1):275–278. doi: https://doi.org/10.29254/2077-4214-2019-4-1-153-275-278 15. Lim M.V., Rizaev J.A., Shavazi N.M. Risk fac-tors for the development of recurrent course of bron-cho-obstructive syndrome in children // Педиатрия им. Г.Н. Сперанского. 2023;102(1):185–187. doi: https://doi.org/10.24110/0031-403x-2023-102-1-185-187