Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)


Subject of the article

ДИАБЕТИК ПОЛИНЕЙРОПАТИЯДА ПСИХООРГАНИК ЎЗГАРИШЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ (313-318)

Authors

Рузиева Лайли Хасановна, Очилов Улуғбек Усмонович

Institution

Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Abstract

Мақсад: 2-тур қандли диабет билан оғриган беморларда психоорганик ўзгаришларнинг яққоллигини ҳисобга олган ҳолда диабетик полинейропатиянинг клиник-неврологик ва нейрофизиологик хусусиятларини ўрганиш. Материал ва усуллар: кузатув остида 2-тур қандли диабет билан оғриган, ёши 45 дан 72 ёшгача бўлган (ўртача 58,4±7,8 ёш) 137 нафар бемор бўлди. Беморлар диабетик полинейропатия (ДПН) мавжудлиги ва психоорганик ўзгаришларнинг яққоллигига қараб уч гуруҳга бўлинди: 1-гуруҳ – ДПН белгилари бўлмаган 47 (34,3%) бемор, 2-гуруҳ – ДПН ва яққол психоорганик бузилишлари бўлган 44 (32,1%) бемор, 3-гуруҳ – ДПН ва енгил психоорганик бузилишлари бўлган 46 (33,6%) бемор. Комплекс клиник-неврологик текширув, MMSE ва MoCA шкалалари бўйича когнитив баҳолаш ҳамда стимуляцион электронейромиография ўтказилди. Натижалар: ДПН бўлган беморларда парестезиялар (90,9% ва 73,9%), оёқлардаги оғриқ (86,4% ва 67,4%), ахилл рефлексларининг пасайиши (86,4% ва 67,4%), дистал гипестезия (84,1% ва 67,4%) ва тебраниш сезувчанлигининг пасайиши (81,8% ва 65,2%) таққослаш гуруҳига нисбатан сезиларли даражада кўп учради (p<0,05). Электронейромиографияда катта болдир нерви бўйлаб ўтказиш тезлиги 49,2±3,5 м/с дан 34,7±4,2 ҳамда 40,3±3,8 м/с гача, М-жавоб амплитудаси 7,4±1,2 мВ дан 3,5±0,8 ҳамда 5,0±0,9 мВ гача пасайди (p<0,05). MMSE бўйича балл 28,6±1,4 дан 22,8±2,4 ва 25,5±2,0 гача, MoCA бўйича 27,1±1,6 дан 20,6±2,5 ва 23,7±2,1 гача камайди (p<0,05). Хулоса: энг яққол неврологик, нейрофизиологик ва когнитив ўзгаришлар ДПН яққол психоорганик бузилишлар билан бирга келган беморларда қайд этилди; бу электронейромиография ва когнитив тестлашни диагностик алгоритмга киритиш зарурлигини кўрсатади.

Key words

2-тур қандли диабет, диабетик полинейропатия, периферик асаб тизими, электронейромиография, неврологик ҳолат, сезувчанлик, психоорганик бузилишлар.

Literature

1. Абдувакилов Ж.У., Ризаев Ж.А. Биохимиче-ские маркеры соединительной ткани у больных хроническим воспалительным пародонтитом на фоне метаболического синдрома // Стоматология. 2018. Т. 1, № 1 (70). С. 11–14. DOI: 10.71337/inlibrary.uz.stomatologiya.1647. 2. Абдувакилов Ж.У., Ризаев Ж.А. Особенности течения воспалительных заболеваний пародонта при метаболическом синдроме // Вісник проблем біології і медицини. 2018. Т. 1, № 2 (144). С. 353–355. 3. Абдуллаев А.С., Кубаев А.С., Ризаев Ж.А. По-рог возбудимости при неврите нижнеальвеолярно-го нерва // Журнал биомедицины и практики. 2022. Т. 7, № 4. С. 238–245. DOI: 10.5281/zenodo.7027493. 4. Аллаяров А.Т., Ризаев Ж.А., Юсупов А.А. Ор-ганизация специализированной медицинской по-мощи больным с диабетической ретинопатией (литературный обзор) // Журнал стоматологии и краниофациальных исследований. 2024. № 2. С. 104–110. DOI: 10.5281/zenodo.12531331. 5. Аллаяров А.Т., Ризаев Ж.А., Юсупов А.А. Ча-стота встречаемости диабетической ретинопатии у населения г. Самарканда // Передовая офтальмо-логия. 2024. Т. 8, № 2. С. 123–125. DOI: 10.57231/j.ao.2024.8.2.024. 6. Головачева В.А., Парфенов В.А. Современная тактика ведения пациентов с диабетической по-линевропатией // Фарматека. 2016. № 5 (318). С. 30–37. 7. Гурьева И.В., Онучина Ю.С. Современные подходы к определению, диагностике и класси-фикации диабетической полинейропатии. Патоге-нетические аспекты лечения // Consilium Medicum. 2016. Т. 18, № 12. С. 103–109. 8. Ризаев Ж.А., Абдуллаев А.С., Кубаев А.С. Пер-спективы лечения невритов в комплексе с этил-метилгидроксипиридина сукцинатом и Комбили-пеном // Современная медицина: новые подходы и актуальные исследования. Материалы научной конференции. 2022. С. 20–24. 9. Ризаев Ж.А., Орипов Ф.С., Зейнитдинова З.А. Метаболический синдром и заболевания пародон-та: гистологические, морфологические и иммуно-патогенетические аспекты // Проблемы биологии и медицины. 2026. № 2 (168). С. 515–521. 10. Ризаев Ж.А., Хайдаров Н.К. Клиническое, эпидемиологическое и этиопатогенетическое ис-следование ишемического инсульта // Журнал неврологии и нейрохирургических исследований. 2020. Т. 1, № 1. 11. Ризаев Ж.А., Хайдаров Н.К. Современные ас-пекты оказания медицинской помощи больным с инсультом // Журнал биомедицины и практики. 2019. Т. 2, № 1. С. 47–50. DOI: 10.26739/2181-9297-2019-1-8. 12. Ризаев Ж.А., Хакимова С.З., Заболотских Н.В. Результаты лечения больных с хроническим боле-вым синдромом при дорсопатии бруцеллёзного генеза // Uzbek Journal of Case Reports. 2022. Т. 2, № 3. С. 18–25. DOI: 10.55620/ujcr.2.3.2022.2. 13. Abdulloyev A., Rizayev J., Kubaev A. Results of the study of electroexcitability of the skin in the area of innervation of the lower alveolar nerve // Interna-tional Journal of Health Sciences. 2022. Vol. 6, Suppl. 8. P. 5045–5052. DOI: 10.53730/ijhs.v6nS8.13362. 14. Allayarov A.T., Rizaev J.A., Yusupov A.A. Clin-ical efficacy of laser treatment of diabetic retinopa-thy // Science and Innovation. 2024. Vol. 3, № D4. P. 138–141. DOI: 10.5281/zenodo.11068204. 15. Aziz N., et al. Biomarkers and novel therapies of diabetic neuropathy: an updated review // Current Pharmaceutical Biotechnology. 2025. Vol. 26, № 14. P. 2320–2338. 16. Chiang J.C.B., et al. Current and emerging pharmacotherapeutic interventions for the treatment of peripheral nerve disorders // Pharmaceuticals. 2022. Vol. 15, № 5. Art. 607. 17. Eszhanova A.A., Rizaev J.A., Agababyan L.R. Optimization of referral routing for pregnant women with risk factors for gestational diabetes at the pri-mary health care level: development and implemen-tation of a standardized checklist // Reproductive Medicine (Central Asia). 2026. № 3. P. 118–123. DOI: 10.37800/RM.3.2026.843. 18. Fridman V., et al. Advances in the pathophysiol-ogy and treatment of diabetic peripheral neuropathy // BMJ. 2026. Vol. 392. 19. Ghosh S., Basuthakur P., Chakravarty S. Periph-eral neuropathy: pathophysiology, challenges, and therapeutic insights // The Palgrave Encyclopedia of Disability. Cham: Springer Nature Switzerland, 2025. P. 1–21. 20. Rizaev J.A., Abdullaev A.S. Prospects for the treatment of neuritis in fracture of the lower jaw // ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. 2022. Vol. 12, № 4. P. 712–717. DOI: 10.5958/2249-7137.2022.00342.1. 21. Rizaev J.A., Abdullayev S.A., Khudoynazarov O.R. Problems of treatment of complications of pu-rulent-necrotizing soft tissue fasciitis in diabetes mellitus // Journal of Biomedicine and Practice. 2025. Vol. 10, № 3/1. P. 170–175. Ссылка на пуб-ликацию. 22. Tesfaye S., Sloan G. Diabetic polyneuropathy – advances in diagnosis and intervention strategies // European Endocrinology. 2020. Vol. 16, № 1. P. 15–20. 23. Ziegler D., et al. Current concepts in the man-agement of diabetic polyneuropathy // Journal of Diabetes Investigation. 2021. Vol. 12, № 4. P. 464–475.