Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)


Subject of the article

ТИЗИМЛИ СКЛЕРОДЕРМИЯ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА ХАВФНИ ТАБАҚАЛАШДА ОҒИЗ СУЮҚЛИГИ БИОМАРКЕРЛАРИ ВА ШАХСИЙЛАШТИРИЛГАН СТОМАТОЛОГИК РЕАБИЛИТАЦИЯ (207-212)

Authors

Махкамова Оқила Абдушукуровна, Ризаев Жасур Алимджанович

Institution

Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Abstract

Мақсад: оғиз суюқлиги кўрсаткичлари асосида тизимли склеродермия (ТСД) стоматологик асоратлари хавфини ноинвазив табақалаш алгоритмини ишлаб чиқиш ва унга асосланган шахсийлаштирилган стоматологик реабилитация дастури самарадорлигини баҳолаш. Материал ва усуллар: ТСД билан оғриган 140 нафар бемор ва 45 нафар соғлом шахсда сўлак ажралиши, сўлакнинг физик-кимёвий хоссалари, MMP-1, MMP-8, MMP-13, TIMP-1, sIgA, цитокинлар ва пародонтопатоген микрофлора ўрганилди; беморлар асосий (n=80; модулли дастур) ва таққослаш (n=60; анъанавий даволаш) гуруҳларига рандомизация қилиниб, 12 ой кузатилди. Натижалар: D₁ (сўлак безлари зарарланиши; кесишган текширувдаги аниқлик 77,1%) ва D₂ (пародонт деструкцияси; 82,9%) дискриминант функциялари тузилди. 12 ойдан сўнг асосий гуруҳда PBI индекси 56% га (таққослаш гуруҳида 15% га) камайди, кесувчи тишлараро масофа 3,6 мм га ошди (таққослаш гуруҳида 0,1 мм га камайди), кариес ўсиши 2,6 баробар паст бўлди; юқори самарадорлик 41,6% беморда (таққослаш гуруҳида 0%) қайд этилди, қониқарсиз натижалар 11,7% ва 32,1% ни ташкил этди (NNT=4,9). Хулоса: оғиз суюқлиги кўрсаткичларига асосланган дискриминант функциялар ТСД стоматологик асоратлари хавфини ноинвазив табақалаш имконини беради, улар асосида тузилган шахсийлаштирилган модулли дастур анъанавий даволашдан самаралироқ.

Key words

тизимли склеродермия, оғиз суюқлиги, матрикс металлопротеиназалари, MMP-8/TIMP-1, дискриминант таҳлил, стоматологик реабилитация.

Literature

1. Есаян М.С., Селифанова Е.И. Вторичный син-дром Шёгрена у пациентов с системной склеро-дермией // Медицинский алфавит. 2019;3(23):37–39. 2. Есаян М.С. Особенности стоматологического статуса пациентов с системной склеродермией в зависимости от состояния слюнных желёз: авто-реф. дис. … канд. мед. наук. М., 2021. 24 с. 3. Ризаев Ж.А., Хаджиметов А.А., Хаджиметов А.А. Роль микрофлоры в развитии пародонтита у больных кардиоваскулярной патологией // Журнал стоматологии и краниофациальных исследований. 2020;1(2):42–47. 4. Адилов К.З., Ризаев Ж.А., Адилова Ш.Т. Диа-гностическое значение маркеров ремоделирования тканей пародонта в развитии хронического гене-рализованного пародонтита // Проблемы биологии и медицины. 2024;1(151):366–371. 5. Alantar A., Cabane J., Hachulla E., et al. Rec-ommendations for the care of oral involvement in patients with systemic sclerosis // Arthritis Care Res (Hoboken). 2011;63(8):1126–1133. 6. Mills T.J., Price E., Aggarwal V.R., et al. Oral health and dental care challenges in scleroderma – perspectives of dentists, rheumatologists and pa-tients // Rheumatol Adv Pract. 2024;8(4):rkae121. 7. Parat K., Radić M., Perković D., et al. Reduced salivary flow and caries status are correlated with disease activity and severity in patients with diffuse cutaneous systemic sclerosis // J Int Med Res. 2020;48(10):300060520941375. 8. Pedersen A.M.L., Sørensen C.E., Proctor G.B., et al. Salivary secretion in health and disease // J Oral Rehabil. 2018;45(9):730–746. 9. Sorsa T., Gursoy U.K., Nwhator S., et al. Analy-sis of matrix metalloproteinases, especially MMP-8, in gingival crevicular fluid, mouthrinse and saliva for monitoring periodontal diseases // Periodontol 2000. 2016;70(1):142–163. 10. Young-Min S.A., Beeton C., Laughton R., et al. Serum TIMP-1, TIMP-2, and MMP-1 in patients with systemic sclerosis, primary Raynaud's phenom-enon, and in normal controls // Ann Rheum Dis. 2001;60(9):846–851. 11. Peng W.J., Yan J.W., Wan Y.N., et al. Matrix metalloproteinases: a review of their structure and role in systemic sclerosis // J Clin Immunol. 2012;32(6):1409–1414. 12. Su H., Baron M., Benarroch M., et al. Altered salivary redox homeostasis in patients with systemic sclerosis // J Rheumatol. 2010;37(9):1858–1863. 13. Esayan M.S., Selifanova E.I., Margaryan E.G., Makeeva I.M. Microflora changes of oral cavity in patients with systemic scleroderma and Sjögren's syndrome // The New Armenian Medical Journal. 2021;15(1):4–9. 14. Isola G., Williams R.C., Lo Gullo A., et al. Risk association between scleroderma disease characteris-tics, periodontitis, and tooth loss // Clin Rheumatol. 2017;36(12):2733–2741. 15. Pischon N., Hoedke D., Kurth S., et al. Increased periodontal attachment loss in patients with system-ic sclerosis // J Periodontol. 2016;87(7):763–771. 16. Maddali-Bongi S., Landi G., Galluccio F., et al. The rehabilitation of facial involvement in systemic sclerosis: efficacy of the combination of connective tissue massage, Kabat's technique and kinesitherapy: a randomized controlled trial // Rheumatol Int. 2011;31(7):895–901. 17. Yuen H.K., Marlow N.M., Reed S.G., et al. Ef-fect of orofacial exercises on oral aperture in adults with systemic sclerosis // Disabil Rehabil. 2012;34(1):84–89. 18. Yuen H.K., Weng Y., Bandyopadhyay D., et al. Effect of a multi-faceted intervention on gingival health among adults with systemic sclerosis // Clin Exp Rheumatol. 2011;29(2 Suppl 65):S26–S32. 19. Poole J., Conte C., Brewer C., et al. Oral hygiene in scleroderma: the effectiveness of a multi-disciplinary intervention program // Disabil Rehabil. 2010;32(5):379–384. 20. Del Galdo F., Lescoat A., Conaghan P.G., et al. EULAR recommendations for the treatment of sys-temic sclerosis: 2023 update // Ann Rheum Dis. 2025;84(1):29–40. 21. Hajishengallis G., Chavakis T. Local and system-ic mechanisms linking periodontal disease and in-flammatory comorbidities // Nat Rev Immunol. 2021;21(7):426–440.