Журнал кардиореспираторных исследований 2026. №1
Subject of the article
YUQUMLI VA YALLIG‘LANISHLI O‘PKA KASALLIKLARI PATOGENEZIDA TROMBOTSITLARNING AHAMIYATI (ADABIYOTLAR SHARHI) (16-19)
Authors
Mamatkulova F.X.
Institution
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Abstract
Immun va gemostatik tizimlarning o‘zaro ta’siri hozirgi vaqtda juda ko‘pchilikda ilmiy qiziqish uyg‘otmoqda. So‘nggi o‘n yillikda ularning turli kasalliklarda sinergik ta’siri haqida yangi ma’lumotlar olindi, bu esa " immunotromboz " atamasining paydo bo‘lishiga olib keldi. Yallig‘lanish va trombotik omillar o‘zaro faollashish va kuchayish qobiliyatiga ega. Organizmning antimikrob himoyasining hujayrali effektorlari hisoblangan trombotsitlar bu jarayonlarda alohida rol o‘ynaydi. Bu hujayralar patogen qon oqimiga kirgandan so‘ng unga birinchi bo‘lib javob beradi. Trombotsitlarning faollashishi patogenlarning to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘q qilinishini, immun hujayralarining jalb qilinishini, infeksiya tarqalishining oldini olish uchun birlamchi tromblarning shakllanishini va koagulyatsiya tizimining boshlanishini ta’minlaydi. Biroq, faollashuv davom etganda, mikrotromboz nazoratsiz va qaytarib bo‘lmaydigan holga kelishi mumkin. Trombotsitlar disfunksiyasi organizmning infeksiyaga giperergik javobi va kasallikning og‘irligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Birgalikda endotelial shikastlanish giperkoagulyatsiya va yallig‘lanish javobini kuchaytiradi va tizimli yallig‘lanish jarayonlarining xavfini oshiradi. Sharhda yuqumli va yallig‘lanishli o‘pka kasalliklari, shu jumladan destruktiv kasalliklarning patogenezida trombotsitlarning roli haqidagi mavjud ma’lumotlar o‘rganiladi.
Key words
gemostaz, trombotsitlar, immunitet, yallig‘lanish, pnevmoniya, neytrofillar hujayradan tashqari tuzoqlari, mikrotromboz.
Literature
1. Burzynski L.C., Humphry M., Pyrillou K. et al. The Coagulation and Immune Systems Are Directly Linked through the Activation of Interleukin-1a by Thrombin. Immunity. 2019;50(4):1033-1042.e6. DOI: 10.1016/j.immuni.2019.03.003. 2. Conway E.M. Thrombin: Coagulation's master regulator of innate immunity. J Thromb Haemost. 2019;17(11):1785-1789. DOI: 10.1111/ jth.14586. 3. Middleton E.A., Weyrich A.S., Zimmerman G.A. Platelets in Pulmonary Immune Responses and Inflammatory Lung Diseases. Physiol Rev. 2016;96(4):1211-1259. DOI: 10.1152/physrev.00038.2015. 4. Ali R.A., Wuescher L.M., Worth R.G. Platelets: essential components of the immune system. Curr Trends Immunol. 2015;16:65-78. PMID: 27818580. 5. Gomez-Casado C., Villasenor A., Rodriguez-Nogales A. et al. Understanding Platelets in Infectious and Allergic Lung Diseases. Int J Mol Sci. 2019;20(7):1730. DOI: 10.3390/ijms20071730. 6. Serebryanaya N.B., Yakutseni P.P., Klimko H.H. Rol trombotsitov v patogeneze bakterialnix infeksiy. Jurnal infektologii. 2017;9(4):5-13. DOI: 10.22625/2072-6732-2017-9-4-5-13. [Serebryannaya N.B., Yakutseni P.P., Klimko N.N. Role of platelets in the pathogenesis of bacterial infections. Journal Infectology. 2017;9(4):5-13 (in Russ.)]. DOI: 10.22625/2072-6732-2017-9-4-5-13. 7. Morrell C.N., Aggrey A.A., Chapman L.M., Modjeski K.L. Emerging roles for platelets as immune and inflammatory cells. Blood. 2014;123(18):2759-2767. DOI: 10.1182/blood-2013-11-462432. 8. Pavlov O.B., Chepanov S.V., Selyutin A.B., Selkov S.A. Trombo-sitarno-leykotsitarniye vzaimodeystviya: immunoregulyatornaya rol i patofiziologicheskoye znacheniye. Meditsinskaya immunologiya. 2022;24(5):871-888. DOI: 10.15789/1563-0625-PLI-2511. [Pavlov O.V., Chepanov S.V., Selutin A.V., Selkov S.A. Platelet-leukocyte interactions: immunoregulatory role and pathophysiological relevance. Medical Immunology (Russia). 2022;24(5):871-888 (in Russ.)]. DOI: 10.15789/1563-0625-PLI-2511. 9. Weyrich A.S., Zimmerman G.A. Platelets in lung biology. Annu Rev Physiol. 2013;75:569-591. DOI: 10.1146/annurev-physiol-030212- 183752. 10. Lefrancais E., Ortiz-Munoz G., Caudrillier A. et al. The lung is a site of platelet biogenesis and a reservoir for haematopoietic progenitors. Nature. 2017;544:105-109. DOI: 10.1038/nature21706. 11. O'Sullivan B.P., Kerrigan S.W. Platelets, Inflammation and Respiratory Disease. In: Kerrigan S.W., Moran N., eds. The Non-Thrombotic Role of Platelets in Health and Disease [Internet]. InTech; 2015. DOI: 10.5772/60569. 12. Malaxov A.B., Zinkevich A.P., Aliskandiyev A.M. i dr. Vnebolnich-naya pnevmoniya u detey: algoritmi diagnostiki i antibakterialnoy terapii. Prakticheskaya pulmonologiya. 2019;2:18-26. [Malakhov A.B., Zinkevich A.P., Aliskandiev A.M. et al. Community-Acquired Pneumonia in Children: Diagnostic Algorithms and Antibiotic Therapy. Practical pulmonology 2019;2:18-26 (in Russ.)]. 13. Chatha N., Fortin D., Bosma K.J. Management of necrotizing pneumonia and pulmonary gangrene: a case series and review of the literature. Can Respir J. 2014;21:239-245. DOI: 10.1155/2014/864159. 14. Masters I.B., Isles A.F., Grimwood K. Necrotizing pneumonia: an emerging problem in children? Pneumonia (Nathan). 2017;9:11. DOI: 10.1186/s41479-017-0035-0. 15. Kozirev YE.A., Babachenko I.V., Orlov A.V. i dr. Trombotsitarniye pokazateli pri vnebolnichnoy pnevmonii u detey s respiratornimi infeksiyami. Jurnal infektologii. 2022;14(1):60—68. DOI: 10.22625/2072-6732-2022-14-1-60-68. 16.Dadajonov, U., Abdiyev, K., Mamatkulova, F., & Dadajonov, U. (2021). Innovatsionniye metodi lecheniya immunnoy trombotsitopenicheskoy purpuri u lits molodogo vozrasta. Obshestvo i innovatsii, 2(4/S), 52-56. 17. Mamatkulova F. X. Mamatova N. T. Ruziboeva.O. N. Prevention Of Anemia In Patients With Tuberculosis. The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research, 2(11), 62–65. 18. L.S.Makhmonov., F.Kh.Mamatkulova., M.B. Berdiyarova, K.E. Shomurodov.THE MAIN CAUSES OF ANEMIA IN IRON AND VITAMIN B 12 DEFICIENCY ASSOCIATED WITH HELICOBACTER PYLORI 19.Mamatkulova Feruza Khaydarovna, Akhmedov Husan Isrofilovich, Abdiev Kattabek Makhmatovich. Essential Thrombocythemia - Principal Analysis in Children and Adolescents. journal of intellectual property and human rights Volume: 2 Issue: 10 | Oct – 2023 ISSN: 2720- 6882. 23-29. 20. ON Ruziboeva, KM Abdiev, AG Madasheva, FK Mamatkulova Modern methods of treatment of hemostasis disorders in patients with rheumatoid arthritis Ученый XXI века 78 (7), 8-11.