Inson uchun o‘z oyog‘ida erkin yurish va birovning ko‘magisiz harakatlanish eng katta ne’matlardan biridir. Biroq turli sabablarga ko‘ra oyog‘idan ayrilgan yurtdoshlarimiz uchun sifatli, qulay va shu bilan birga cho‘ntakbop protez topish har doim ham oson kechmaydi. Xorijdan keltiriladigan bunday vositalarning qimmatligi yoki ularni ta’mirlashdagi qiyinchiliklar ko‘pchilikni o‘ylantirib kelayotgan dolzarb masala hisoblanadi. Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabasi Parviz Alisherov tomonidan ishlab chiqilgan “SMART MOVE” loyihasi aynan shu muammoga zamonaviy va mahalliy yechim topish maqsadida yuzaga keldi.

  Mazkur loyihaning asosiy maqsadi zamonaviy texnologiyalar asosida har bir insonning individual ehtiyojiga mos protez oyoqlarni o‘zimizda ishlab chiqarish hamda ularni aholiga qulay narxlarda taqdim etishdan iboratdir. Ma’lumki, bir xil qolipdagi noqulay moslamalar insonni tez charchatib, erkin harakatlanishini cheklab qo‘yadi. Shu bois, “SMART MOVE” doirasida tayyorlanadigan protezlar har bir kishining tana tuzilishi, harakatlanish imkoniyati va kundalik hayot tarzini inobatga olgan holda, individual o‘lchamlar asosida yaratiladi. Ishlab chiqarish jarayonida uglerod tolasi, maxsus polimerlar hamda yuqori sifatli metall qismlardan foydalanilishi esa mahsulotning ham yengil, ham mustahkam va uzoq muddatga chidamli bo‘lishini ta’minlaydi. Bundan tashqari, protezlarga o‘rnatiladigan zamonaviy mexanik tizimlar yurish jarayonini ancha yengillashtirib, harakat vaqtida muvozanatni saqlashga va insonning jismoniy imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi.

  Yuqori sifat va qulaylik bilan bir qatorda, mahsulotning aholi uchun hamyonbop bo‘lishi ham loyihaning eng muhim jihatlaridan biridir. Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, loyiha doirasida bir dona protezning maqsadli narxi 12–20 million so‘m etib belgilangan bo‘lib, bu bozordagi ayrim protezlar narxiga nisbatan xarajatlarni 60–80 foizgacha kamaytirish imkonini beradi. Albatta, amaldagi yakuniy ko‘rsatkichlar ishlab chiqarish xarajatlari, mahsulot sifati va bozor sharoitlariga bog‘liq bo‘ladi, biroq mahalliy ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish har tomonlama iqtisodiy yengillik yaratishi shubhasiz. Xususan, bu orqali nafaqat importga bo‘lgan ehtiyoj kamayadi va yangi ish o‘rinlari ochiladi, balki protezlarni mahalliy sharoitda tayyorlash hamda ularga shu yerning o‘zida texnik xizmat ko‘rsatish orqali foydalanuvchilar uchun katta qulaylik yaratiladi.

  Bunday tizimli natijaga erishish uchun loyihani bir necha bosqichda amalga oshirish rejalashtirilgan. Dastlab protezlarni loyihalash, texnik yechimlarni ishlab chiqish va kerakli materiallarni tanlash ishlari bajarilsa, undan so‘ng namunaviy mahsulotlar tayyorlanib, ularning qulayligi, mustahkamligi hamda xavfsizligi sinovdan o‘tkaziladi. Sinov jarayonlari muvaffaqiyatli yakunlangach, keyingi bosqichlarda ishlab chiqarish hajmini oshirish, mahsulot sifatini nazorat qilish hamda tibbiyot muassasalari va reabilitatsiya markazlari bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish ko‘zda tutilgan. Moliyaviy imkoniyatlar, texnik tayyorgarlik va zarur ruxsatnomalarni olish jarayonlariga qarab, ishlab chiqarishni 6–12 oy muddat ichida to‘liq ishga tushirish mo‘ljallanmoqda.

  O‘z navbatida, ushbu amaliy qadamlar tibbiyot, muhandislik va zamonaviy ishlab chiqarish sohalari o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlab, malakali mutaxassislarni tayyorlash hamda mahalliy tajribani oshirishga zamin yaratadi. Eng asosiysi, “SMART MOVE” shunchaki protez oyoqlar ishlab chiqarish bilan cheklanib qolmay, nogironligi bo‘lgan insonlarning hayot sifatini tubdan yaxshilashga xizmat qiladi. Zero, qulay va sifatli protezga ega bo‘lgan inson o‘z kuchiga bo‘lgan ishonchini qayta tiklab, mustaqil harakatlanish, ta’lim olish, mehnat qilish va jamiyat hayotida faol ishtirok etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu jihatdan, mazkur tashabbus mamlakatimizda tibbiy texnika sohasini rivojlantirish va inson salomatligi hamda farovonligiga xizmat qiladigan yangi innovatsion yechimlarni joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi.

  Parviz ALISHEROV, Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabasi.