Har bir murabbiy biladigan kasallik

  Istalgan voleybol yoki basketbol murabbiyidan öyinçilarini maydonga çiqişiga eng köp nima xalaqit berişini sörang — deyarli albatta «tizza» degan javobni eşitasiz. Aniqroği, tizza qopqoğidan sal pastda paydo böladigan, odamni holdan toydiradigan zirqiragan oğriq. U avval faqat maşğulotdan keyin, söngra maşğulot paytida seziladi, kasallik ötib ketgan hollarda esa hatto zinadan kötarilganda ham tinç qöymaydi.

  Şifokorlar buni tizza qopqoği xususiy boylamining tendinopatiyasi deb ataşadi, sport muhitida esa kasallikka allaqaçon «sakrovçi tizzasi» degan aniq laqab yopişib qolgan. Bu ötkir jarohat emas, balki «çarçoq» şikastlanişidir: minglab sakraş, yerga tuşiş va keskin harakatlar boylam töqimasini asta-sekin holdan toydiradi. Tolalar töğri tuzilişini yöqotadi, payda mikroyirtilişlar va patologik tomirlar paydo böladi. Jahon adabiyoti ma’lumotlariga köra, pay kasalliklari barça sport jarohatlarining uçdan biridan yarmigaçasini taşkil etadi.

  «Sakrovçi tizzasi»ning makkorligi şundaki, u odatiy davolaşga qiyin böysunadi. Tinçlik, yalliğlanişga qarşi dorilar, fizioterapiya, zarba-tölqinli terapiya hammaga ham yordam beravermaydi, sportçi yuklamani tiklaşi bilanoq oğriq köpinça qaytadi. Butun karyerasi oldinda turgan yoş öyinçi uçun bu ötkazib yuborilgan mavsumlar demakdir.

Davolovçi plazma

  Sönggi yillarda eng istiqbolli yönalişlardan biri regenerativ tibbiyot, xususan trombotsitlarga boyitilgan plazma (PRP) böldi. Ğoya oddiy va çiroyli: bemordan özining bir oz qoni olinadi, sentrifugada undan trombotsitlar konsentratsiyasi yuqori bölgan plazma ajratiladi va zararlangan sohaga yuboriladi. Trombotsitlar töqimani tiklaş jarayonini işga tuşiruvçi ösiş omillarini olib keladi. Heç qanday begona modda yöq — organizm özini özi davolaydi.

  Biroq an’anaviy usulning zaif tomoni bor. Odatda plazma töğridan-töğri pay qalinligiga — şikastlaniş öçoğining öziga yuboriladi. Bu esa igna allaqaçon şikastlangan tolalarni qöşimça jarohatlaydi, muolaja ança oğriqli böladi, preparat esa notekis taqsimlanadi, degani. Bundan taşqari, jahon amaliyotida hozirgaça yagona standart yöq: qança miqdorda, neça marta, qanday oraliq bilan va aynan qayerga yuboriş kerakligi aniq belgilanmagan.

Samarqandlik olimlarning yeçimi

  Yangi ixtiro mualliflari aynan şu muammoni hal qilişdi. Özbekiston Respublikasi Adliya vazirligi «Tizza qopqoği xususiy boylamining tendinopatiyasini davolaş usuli» foydali modeliga № FAP 3124 patentini berdi. Talabnoma 2026-yil 3-iyulda kelib tuşgan, 5-avgustda usul Foydali modellar davlat reyestridan röyxatdan ötkazilgan, 25-avgustda esa u haqidagi ma’lumotlar rasmiy axborotnomada e’lon qilingan.

  Mualliflar jamoasi klinitsistlar va universitet rahbariyatini birlaştirdi: izlanuvçi Ilhom Ğulomoviç Jörayev, SamDTU rektori Jasur Alimdjanoviç Rizayev, Iskandar Yunusoviç Xodjanov, ilmiy işlar va innovatsiyalar böyiça prorektor, professor Aziz Saydalimoviç Kubayev hamda Diplomdan keyingi ta’lim fakulteti travmatologiya-ortopediya, neyroxirurgiya va oftalmologiya kafedrasi mudiri, tibbiyot fanlari doktori, dotsent Djalolidin Şamsidinoviç Mansurov.

  Usulning asosiy ğoyasi — plazmani pay içiga emas, balki paratenonal, ya’ni boylamni örab turgan yupqa qobiqqa yuboriş. Igna kasal töqima qalinligiga kirmaydi, demak, unga yangi şikast yetkazmaydi. Bunda plazma öçoqning yonida joylaşadi va tolalarni buzmagan holda unga ta’sir körsatadi.

  Ikkinçi farq — har bir bosqiçning qat’iy standartlaştirilganligi. Bemordan 10–20 ml venoz qon olinadi va aniq belgilangan rejimlarda ikki bosqiçda sentrifugalanadi. Natijada trombotsitlar oddiy qondagiga nisbatan taxminan beş barobar köp bölgan 2 ml ga yaqin plazma olinadi. Söngra şifokor ultratovuş apparati yordamida eng oğriqli sohani aniqlaydi va doimiy vizual nazorat ostida ingiçka igna bilan preparatni yuboradi. Yetti kundan keyin muolaja takrorlanadi.

  Uçinçi tarkibiy qism — mualliflar fikriça, usiz heç qanday in’eksiya barqaror natija bermaydi: me’yorlangan yuklama. Ikkinçi haftadan boşlab bemor uç bosqiçli maxsus ekssentrik maşqlar dasturini boşlaydi — ikki oyoqda sekin ötirib-turişdan qiya platformadagi maşqlargaça va nihoyat bir oyoqqa yuklamagaça. Keyingi bosqiçga faqat oğriq kamayib, oldingi daraja yaxşi kötarilgandagina ötiladi. Şu tariqa boylam şunçaki «bitib» qolmaydi, balki yuklamani kötarişni qaytadan örganadi.

  Davolaş samaradorligi 2, 4 va 6 haftadan söng xalqaro şkalalar böyiça baholanadi: VISA-P sörovnomasi, qiya yuzada bir oyoqda ötirib-turiş testi va bir oyoqda sakraş testi.

  Natijalar: maydonga qaytiş

  Bu amalda qanday işlaşini patentda keltirilgan klinik holatlardan biri yaxşi körsatadi.