Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №4 (170)
Maqola mavzusi
ЎСМИР ҚИЗЛАРДА СЕМИЗЛИК БИЛАН БОҒЛИҚ ҲАЙЗ ЦИКЛИ БУЗИЛИШЛАРИНИНГ КЛИНИК ВА ЭНДОКРИН ХУСУСИЯТЛАРИ (299-303)
Mualliflar
Худойкулова Зухра Собир қизи, Насимова Нигина Рустамовна
Muassasa
Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Annotatsiya
Ушбу мақола семизлик билан боғлиқ ҳайз цикли бузилишлари мавжуд ўсмир қизларнинг клиник ва эндокрин хусусиятларини ўрганишга бағишланган. Тадқиқот Самарқанд давлат тиббиёт университети 2-сон Акушерлик ва гинекология кафедраси ҳамда “Доктор Шифо Бахш” хусусий клиникаси базасида олиб борилди. Тадқиқотда 13–18 ёшдаги жами 80 нафар ўсмир қиз иштирок этди. Асосий гуруҳни семизлик ва ҳайз цикли бузилишлари мавжуд 50 нафар бемор, назорат гуруҳини эса 30 нафар соғлом ўсмир қиз ташкил этди. Тадқиқот давомида антропометрик, клиник, лаборатор ва ультратовуш текширувлари ўтказилди. Олинган натижаларга кўра, асосий гуруҳдаги беморларда тана вазни индексининг ошиши билан бирга олигоменорея, менструал цикл номунтазамлиги ва гормонал дисбаланс ҳолатлари кўпроқ учраши аниқланди. ЛГ, тестостерон ва инсулин кўрсаткичлари юқорилиги ҳамда HOMA-IR индексининг ошгани инсулинрезистентлик мавжудлигини тасдиқлади. Ультрасонографик текширувларда мультифолликуляр тухумдонлар ва поликистоз ўзгаришларга мойиллик юқори эканлиги қайд этилди. Олинган натижалар семизлик ўсмир қизларда репродуктив тизим фаолиятига салбий таъсир кўрсатишини ва ҳайз цикли бузилишлари ривожланишида муҳим патогенетик омил эканлигини кўрсатди. Тадқиқот семизлик билан боғлиқ менструал бузилишларни эрта аниқлаш, комплекс диагностика ва индивидуал даволаш ёндашувларини такомиллаштириш зарурлигини тасдиқлайди.
Kalit so'zlar
семизлик; ўсмир қизлар; ҳайз цикли бузилишлари; менструал дисфункция; гормонал дисбаланс; инсулинрезистентлик; репродуктив саломатлик; HOMA-IR; поликистоз тухумдонлар.
Adabiyotlar
1. Адамян Л.В., Кулаков В.И., Андреева Е.Н. Ги-некологическая эндокринология подросткового возраста. М.: ГЭОТАР-Медиа; 2019. 256 с. 2. Джамалутдинова И.Ш., Ризаев Ж.А. Разработ-ка медицинской формы для диспансеризации де-вочек и девушек, занимающихся спортом, с уче-том уровня адаптации к физическим нагрузкам // Биология ва тиббиёт муаммолари. 2025. № 3.1(162). С. 51–55. Работа непосредственно затра-гивает оценку риска репродуктивных нарушений у девушек. 3. Ризаев Ж.А., Асадов Д.А. Оценка эффективно-сти кесарева сечения в родильных учреждениях Республики Узбекистан // Биология ва тиббиёт муаммолари. 2024. № 1(151). С. 191–195. 4. Ризаев Ж.А., Мирахмедов Г.М. Сон у пациен-тов с ожирением: нарушения и особенности // Биология ва тиббиёт муаммолари. 2025. № 1(158). С. 306–310. Публикация посвящена ожирению, инсулинорезистентности и связанным с ними ме-таболическим нарушениям. 5. Юлдашева Н.Б., Турсунова Д.А. Репродуктив-ное здоровье девочек-подростков при ожирении // Проблемы биологии и медицины. 2020. № 4. С. 115–118. 6. Apter D. Development of the hypothalamic-pituitary-ovarian axis. Ann N Y Acad Sci. 1997;816:9–21. doi:10.1111/j.1749-6632.1997.tb52125.x. 7. Biro F.M., Khoury P., Morrison J.A. Influence of obesity on timing of puberty. Int J Androl. 2006;29(1):272–277; discussion 286–290. doi:10.1111/j.1365-2605.2005.00602.x. 8. Hickey M., Balen A. Menstrual disorders in ado-lescence: investigation and management. Hum Re-prod Update. 2003;9(5):493–504. doi:10.1093/humupd/dmg038. 9. Legro R.S., Arslanian S.A., Ehrmann D.A., Hoeger K.M., Murad M.H., Pasquali R., Welt C.K.; Endocrine Society. Diagnosis and treatment of poly-cystic ovary syndrome: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2013;98(12):4565–4592. doi:10.1210/jc.2013-2350. 10. Rosenfield R.L. Clinical review: identifying chil-dren at risk for polycystic ovary syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2007;92(3):787–796. doi:10.1210/jc.2006-2012.