Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №4 (170)


Maqola mavzusi

КИМЁВИЙ АДДИКТИВ БУЗИЛИШЛАРДА СИЙДИКДАГИ МЕТАБОЛИК МАРКЕРЛАРНИНГ КОГНИТИВ ВА ПСИХОЭМОЦИОНАЛ БУЗИЛИШЛАР ҲАМДА РЕАБИЛИТАЦИЯ САМАРА-ДОРЛИГИ БИЛАН ЎЗАРО БОҒЛИҚЛИГИНИ БАҲОЛАШ (262-265)

Mualliflar

Тураев Бобир Темирпулотович

Muassasa

Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Annotatsiya

Мазкур мақолада кимёвий аддиктив бузилишларда кузатиладиган когнитив ва психоэмоционал ўзгаришлар-нинг шаклланишида метаболик омилларнинг ўрни таҳлил қилинган. Психоактив моддаларни узоқ муддат ис-теъмол қилиш натижасида организмда юзага келадиган метаболик дисбаланс, хусусан углевод алмашинуви бузилиши ва кетон танчалари ҳосил бўлишининг ортиши нейрокогнитив функцияларга салбий таъсир кўрса-тиши қайд этилган. Шунингдек, сийдикдаги метаболик маркерлар орқали когнитив ва психоэмоционал ҳо-латни баҳолаш имкониятлари ёритилган. Тадқиқот натижалари ушбу кўрсаткичларни клиник амалиётда қўллаш орқали эрта ташхис ва реабилитация самарадорлигини оширишга хизмат қилиши мумкин.

Kalit so'zlar

кимёвий аддикция, когнитив бузилишлар, психоэмоционал ҳолат, кетон танчалари, глюкоза алмашинуви, реабилитация.

Adabiyotlar

1. Ellingson J.M., et al. The neurocognitive effects of cannabis across the lifespan // Current Behavioral Neuroscience Reports. - 2021. - Vol. 8, No. 4. - P. 124–133. 2. Ibragim A., et al. Psychological rehabilitation of individuals with alcohol use disorder, drug addiction, gambling disorder, and codependency // Acta Psy-chologica. - 2025. - Vol. 257. - Art. 105052. 3. Kenjaeva N.K., Rizaev J.A., Umirov S.E., Baymi-rov S.L. Clinical dynamics of dependence to psycho-active substances and its determinants // Journal of Biomedicine and Practice. - 2023. - Vol. 8, No. 4. - P. 237–246. 4. Kenjaeva N.K., Rizaev J.A., Magzumova Sh.Sh., Baymirov S.L. Some factors determining the region-al distribution of drug addiction // Bulletin of Fun-damental and Clinical Medicine. - 2022. - № 4 (4). - P. 122–126. 5. Kenjayeva N.Q., Rizayev J.A., Umirov S.E., Buriyev A.Ya. Iste’mol qilinadigan giyohvand moddalar toifasining bemorlar sog‘ayishiga ta’siri [Влияние категории употребляемых наркотиче-ских веществ на выздоровление пациентов] // Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). - 2025. - Vol. 4, Symposium Spe-cial Issue. - P. 152–160. 6. Kenzhaeva N., Rizaev J., Umirov S. Characteris-tics of the dynamics of the sex and age composition of persons dependent to drugs // Journal of Biomedi-cine and Practice. - 2022. - № 5. - P. 178–183. 7. Kenzhaeva N.K., Rizaev J.A., Umirov S.E. Gen-der characteristics of patients with drug addiction // Journal of Biomedicine and Practice. - 2025. - Vol. 10, No. 6. - P. 106–114. 8. Kenzhaeva N.K., Rizaev J.A., Umirov S.E., Yarmukhammedova N.A. Аҳоли турли ёш гу-руҳларининг гиёҳванд моддалар билан зарарлан-ганлик кўрсаткичлари [Показатели поражённости наркотической зависимостью населения различ-ных возрастных групп] // Биология ва тиббиёт му-аммолари. - 2026. - № 1 (167). - С. 127–132. 9. Kenzhaeva N.K., Rizaev J.A., Umirov S.E. Some approaches to improving the effectiveness of treat-ment for drug addiction patients // Journal of Bio-medicine and Practice. - 2025. - Vol. 10, No. 6. - P. 115–122. 10. Koob G.F. Neurobiology of opioid addiction: op-ponent process, hyperkatifeia, and negative rein-forcement // Biological Psychiatry. - 2020. - Vol. 87, No. 1. - P. 44–53. 11. Kuznetsov V.V. Medical rehabilitation of pa-tients with addictive pathology // Neurology Bulle-tin. - 2015. - Vol. 47, No. 3. - P. 90–98. 12. Martinotti G., et al. Transcranial Magnetic Stim-ulation to treat Substance Use Disorders and Behav-ioral addictions: The state of the art // Journal of the Italian Society of Psychiatry. - 2021. - Vol. 7. - P. 40–46. 13. Merlo G., Sugden S.G. The power of lifestyle psychiatry: a new approach to mental health // American Journal of Lifestyle Medicine. - 2025. - Vol. 19, No. 7. - P. 1034–1044. 14. Pennington D.L., et al. The impact of exercise and virtual reality executive function training on cognition among heavy drinking veterans with traumatic brain injury: a pilot feasibility study // Frontiers in Behavioral Neuroscience. - 2022. - Vol. 16. - Art. 802711. 15. Rauschert C., et al. The use of psychoactive sub-stances in Germany: Findings from the epidemiolog-ical survey of substance abuse 2021 // Deutsches Ärzteblatt International. - 2022. - Vol. 119, No. 31–32. - P. 527. 16. Rizaev J.A., Kadirov J.Kh. Реабилитация бўли-ми ҳамширалари фаолиятининг ташкилий ша-клларини илмий асослаш [Научное обоснование организационных форм деятельности сестринско-го персонала отделений реабилитации] // Биоло-гия ва тиббиёт муаммолари. - 2023. - № 1 (142). - С. 303–306. 17. Rizaev J.A., Umirov S.E., Kenzhaeva N.K. Гиёҳванд моддаларга тобелик шаклланишининг ҳудудий хусусиятлари [Региональные особенно-сти формирования зависимости от наркотических веществ] // Биология ва тиббиёт муаммолари. - 2023. - № 3.1 (145). - С. 158–161. 18. Rizayev J.A., Yuldosheva Sh.A., Mamasolieva Sh.A. Forming and improving a healthy lifestyle among students of higher educational institutions // Journal of Biomedicine and Practice. - 2022. - Vol. 7, No. 3. - P. 181–189. 19. Sultanov S., et al. Depression and post-traumatic stress disorder in patients with alcoholism after the COVID-19 pandemic // Science and Innovation. - 2023. - Vol. 2, No. D11. - P. 420–429. 20. Volkow N.D., Michaelides M., Baler R. The neu-roscience of drug reward and addiction // Physiologi-cal Reviews. - 2019. - Vol. 99, No. 4. - P. 2115–2140. 21. World Health Organization. Global status report on alcohol and health 2018. - Geneva: World Health Organization, 2018. 22. Zahr N.M. Alcohol use disorder and dementia: a review // Alcohol Research: Current Reviews. - 2024. - Vol. 44, No. 1. - Art. 03.