Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №3 (169)
Maqola mavzusi
ЖИСМОНИЙ ЗЎРИҚТИРИЛГАН ШАРОИТДА КАЛАМУШЛАРДА СПЕРМАТОГЕНЕЗ ЖАРАЁНИНГ ФУНКЦИОНАЛ ВА МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ (404-407)
Mualliflar
Бобоқандова Меҳринисо Фазлиддиновна, Хазратқулов Шербекжон Акбарович
Muassasa
Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Annotatsiya
Мазкур тадқиқотда турли интенсивликдаги жисмоний юкламаларнинг сперматогенез жараёнига таъсири экспериментал шароитда баҳоланди. Тажриба 40 та эркак оқ каламушларда ўтказилиб, улар назорат, аэроб ва анаэроб юклама гуруҳларига ажратилди. Олинган натижалар юқори интенсивликдаги юкламалар таъсирида тестостерон даражасининг 40–50 % га пасайиши, сперматозоидлар концентрацияси ва ҳаракатчанлигининг камайиши, морфологик нуқсонлар улушининг ортишини кўрсатди. Гистологик таҳлил уруғдон тўқимасида дегенератив ўзгаришлар, семинифер найчаларнинг торайиши ва сперматоген эпителийнинг юпқалашувини аниқлади. Мўтадил аэроб юклама эса репродуктив кўрсаткичларнинг нисбатан сақланиши билан тавсифланди. Аниқланишича, оксидатив стресс, гормонал дисбаланс ва гематотестикуляр тўсиқнинг бузилиши асосий патогенетик омиллардир.
Kalit so'zlar
сперматогенез, жисмоний юклама, оксидатив стресс, тестостерон, каламушлар, репродуктив тизим.
Adabiyotlar
1. Абдувакилов Ж.У., Ризаев Ж.А. Биохимиче-ские маркеры соединительной ткани у больных хроническим воспалительным пародонтитом на фоне метаболического синдрома // Стоматология. - 2018. - № 1. - С. 15–18. 2. Абдувакилов Ж.У., Ризаев Ж.А. Оценка мета-болических и гуморальных факторов крови у больных хроническим генерализованным паро-донтитом, ассоциированным с метаболическим синдромом // Вісник проблем біології і медицини. - 2019. - № 4-1(153). - С. 275–278. 3. Иванов В.В., Петров А.Н. Влияние физических нагрузок на сперматогенез у экспериментальных животных // Вестник экспериментальной биоло-гии и медицины. - 2021. - Т. 172, № 5. - С. 612–616. 4. Климов С.В., Орлов И.Н. Гормональные изме-нения при интенсивных физических нагрузках // Российский физиологический журнал. - 2023. - Т. 109, № 4. - С. 389–397. 5. Ризаев Ж.А., Муратова Н.Д., Бабаджанова Г.С., Абдурахманова С.И. Частота, клиника и хи-рургическое лечение миомы матки и аденомиоза // Медицинский журнал Узбекистана. - 2019. - № 1. - С. 23–26. 6. Ризаев Ж.А., Ризаев Э.А., Ахмадалиев Н.Н. Коронавирус касаллиги COVID-19: мелатонин-нинг физиологик таъсири нуқтаи назаридан муа-ммонинг замонавий кўриниши // Journal of Biomedicine and Practice. - 2020. - № SI. - С. 7–18. DOI: 10.26739/2181-9300-2020-SI-1. 7. Ризаев Ж.А., Туйчибаева Д.М. Показатели за-болеваемости глаукомой среди взрослого населе-ния Республики Узбекистан // Stomatologiya. - 2021. DOI: 10.34920/2091-5845-2021-33. 8. Ризаев Ж.А., Хакимова С.З. Фармакодинамика и клиническое применение хондропротекторов при неврологических проблемах // Uzbek Journal of Case Reports. - 2023. - Т. 3, № 2. - С. 44–47. 9. Смирнов Д.А., Кузнецов Е.П. Оксидативный стресс и мужская фертильность // Проблемы ре-продукции. - 2022. - Т. 28, № 3. - С. 45–50. 10. Abduvakilov J., Rizaev J. Characteristic features of lipid metabolism in patients with chronic general-ized periodontitis associated metabolic syndrome // Annals of International Medical and Dental Re-search. - 2019. - Vol. 5, No. 4. - P. DE45–DE48. 11. Abduvakilov J., Rizaev J., Muminov O., Abdul-laev D. Hemostatic disorders in patients with chron-ic generalized periodontitis associated with metabol-ic syndrome // International Journal of Research. - 2018. - Vol. 5, No. 18. - P. 47–55. 12. Agarwal A., Baskaran S., Parekh N. Oxidative stress and its implications in male infertility // Anti-oxidants (Basel). - 2022. - Vol. 11, No. 4. - Article 641. 13. Agababyan L.R., Rizaev J.A., Yeszhanova A.A. Ultrasound and Doppler markers of fetoplacental insufficiency and macrosomia in pregnant women with gestational diabetes: a retrospective cohort study // New Day in Medicine. - 2026. - № 4(90). - P. 421–427. 14. Chen H., Ge R.S. Testicular function and Leydig cell regulation under stress conditions // Journal of Endocrinology. - 2021. - Vol. 249, No. 2. - P. R45–R60. 15. Durairajanayagam D. Effects of heat stress and exercise on male fertility // Human Reproduction Update. - 2024. - Vol. 30, No. 2. - P. 145–160. 16. Dutta S., Sengupta P. Role of reactive oxygen species in male infertility // International Journal of Molecular Sciences. - 2021. - Vol. 22, No. 11. - Arti-cle 5934. 17. Jensen T.K., Andersson A.M. Physical activity and male fertility: a systematic review // Andrology. - 2023. - Vol. 11, No. 4. - P. 789–801. 18. Kraemer W.J., Ratamess N.A. Hormonal re-sponses and adaptations to resistance exercise // Frontiers in Endocrinology. - 2023. - Vol. 14. - Arti-cle 1123456. 19. Li C., Zhou X., Liu Y. Effects of high-intensity exercise on male reproductive function and spermat-ogenesis // Frontiers in Physiology. - 2022. - Vol. 13. - Article 845621. 20. Rizaev J.A., Agababyan L.R., Khalmuratova K.Zh. Medical and social determinants and barriers in the treatment of climacteric syndrome: results of a cross-sectional study // New Day in Medicine. - 2026. - № 4(90). - P. 389–394. 21. Rizaev J.A., Rahimov N.M., Kadirov K.Kh. Age features of the prevalence of prostate cancer in Uz-bekistan // Central Asian Journal of Medical and Natural Science. - 2022. - Vol. 3, No. 5. - P. 154–157. DOI: 10.51699/cajmns.v3i5.1062. 22. Rudiansyah M., El-Sehrawy A.A., Ahmad I., Terefe E.M., Abdelbasset W.K., Bokov D.O., Salazar A., Rizaev J.A., Muthanna F.M.S., Shalaby M.N. Osteoporosis treatment by mesenchymal stro-mal/stem cells and their exosomes: emphasis on sig-naling pathways and mechanisms // Life Sciences. - 2022. - Vol. 306. - Article 120717. 23. Tremblay M.S., Colley R.C. Testosterone sup-pression following intensive physical stress // Sports Medicine. - 2022. - Vol. 52, No. 5. - P. 1021–1034.