Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №3 (169)


Maqola mavzusi

ЭПИЛЕПСИЯ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА ШАХСИЯТ ЎЗГАРИШИНИНГ ИЖТИМОИЙ-КЛИНИК ВА ПАТОПСИХОЛОГИК ДЕТЕРМИНАНТЛАРИ (360-365)

Mualliflar

Хаятов Рустам Батирбекович

Muassasa

Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Annotatsiya

Тадқиқот мақсади. Эпилепсияни даволашнинг замонавий ёндашуви фақат тутқаноқли ҳужумларни назорат қилиш билан чекланмай, балки беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашни ҳам назарда тутади. Шу муносабат билан ушбу тадқиқотнинг мақсади эпилепсия билан оғриган катталарда шахсият ўзгаришларини ўрганиш ҳамда уларнинг ривожланишига олиб келувчи хавф омилларини аниқлашдан иборат бўлди. Тадқиқот матери-аллари ва усуллари. Тадқиқот “ҳолат–назорат” дизайни асосида Самарқанд вилоятидаги Республика руҳий саломатлик илмий-амалий марказининг филиалида ўтказилди. Асосий гуруҳга 2024 йил декабридан 2025 йил декабргача стационар даволанишда бўлган, эпилепсия ташхиси қўйилган 120 нафар катта ёшдаги бемор киритилди. Назорат гуруҳи умумий популяциядан танланган, ёш, жинс ва таълим даражаси бўйича асосий гуруҳ билан мослаштирилган 50 нафар кўнгиллидан иборат бўлди. Тадқиқот доирасида қўшимча даволовчи аралашувлар қўлланилмади. Тадқиқот натижалари. Эпилепсия билан оғриган беморларда шахсиятдаги ўзга-ришлар умумий популяцияга нисбатан ишончли даражада кўпроқ аниқланган. Ушбу беморларда дисфория, психотизм ва невротизм белгиларининг яққол намоён бўлиши, шунингдек, жавобларни бузиб кўрсатишга мойиллик (ёлғон шкаласи) кузатилди. Эпилепсия билан оғриган шахсларнинг бандлик даражаси ва ҳаёт си-фати кўрсаткичлари назорат гуруҳи вакилларига нисбатан сезиларли даражада паст бўлди. Шу билан бир-га, оилавий жипслик юқори, аммо оиланинг мослашувчанлиги пастлиги қайд этилди. Шахсият ўзгаришлари-нинг шаклланиши уйқу бузилишлари, ижтимоий-иқтисодий ҳолат, ҳаёт сифати, тутқаноққа қарши дори воситаларини қабул қилиш, шунингдек оилавий тизимнинг жипслиги ва мослашувчанлиги каби бир қатор омиллар билан боғлиқ бўлди. Мустақил хавф омиллари сифатида ҳаёт сифати ва оилавий жипслик аниқлан-ган.

Kalit so'zlar

Эпилепсия, шахсият бузилишлари, уйқу бузилишлари, ҳаёт сифати, хавотир, депрессия, стресс.

Adabiyotlar

1. Абдуллаева Н.Н., Вязикова Н.Ф., Шмырина К.В. Особенности эпилепсии у лиц, перенесших острое нарушение мозгового кровообращения // Доброхотовские чтения. - 2017. - С. 31–34. 2. Азизова Р.Б., Абдуллаева Н.Н., Усмоналиев И.И. Изменение высших когнитивных функций у больных с эпилепсией // Вопросы науки и образо-вания. - 2019. - № 28(77). - С. 87–96. 3. Вассерман Л.И. Нейропсихологическая диагно-стика при эпилепсии // Эпилепсия. - СПб., 2010. - С. 185–214. 4. Зинков Л.Р., Шатенштейн А.А. Эпилепсия и никотин: клинические наблюдения // Неврология, нейропсихиатрия, психосоматика. - 2011. - № 3. - С. 18. 5. Игамова С.С., Джурабекова А.Т., Хамедова Ф.С. Комплексный подход к противосудорожной терапии при симптоматической эпилепсии и го-ловной боли у больных с новообразованиями го-ловного мозга // Российский журнал боли. - 2015. - № 1. - С. 100–101. 6. Ризаев Ж.А. Современные аспекты оказания медицинской помощи больным с инсультом // Journal of Biomedicine and Practice. - 2019. - Т. 2, № 1. - С. 47–50. 7. Ризаев Ж.А., Абдуллаев А.С., Кубаев А.С. Перспективы лечения невритов в комплексе с этилметилгидроксипиридина сукцинатом и ком-билипеном // Современная медицина: новые под-ходы и актуальные исследования. - 2022. - № 5(56). - С. 20–24. 8. Ризаев Ж.А., Джурабекова А.Т., Касимов А.А., Мамурова М.М., Мамаурова М.М. Объективиза-ция клинико-неврологической картины повторно-го инсульта у пожилых // Uzbek Journal of Case Reports. - 2023. - Т. 3, № 3. - С. 15–22. DOI: 10.55620/ujcr.3.3.2023.3. 9. Ризаев Ж.А., Джурабекова А.Т., Шмырина К.В. Ведение пациентов с рассеянным склерозом на фоне инфекции COVID-19 // Вестник врача. - 2022. - № 2.3(105). - С. 71–76. 10. Ризаев Ж.А., Хакимова С.З. Фармакодинамика и клиническое применение хондропротекторов при неврологических проблемах // Uzbek Journal of Case Reports. - 2023. - Т. 3, № 2. - С. 44–47. 11. Ризаев Ж.А., Хакимова С.З. Хроническая уста-лость при рассеянном склерозе и тактика даль-нейшего лечения // Вестник врача. - 2022. - № 2.3(105). - С. 62–66. 12. Ризаев Ж.А., Хайдаров Н.К. Клиническое, эпидемиологическое и этиопатогенетическое ис-следование ишемического инсульта // Журнал неврологии и нейрохирургических исследований. - 2020. - Т. 1, № 1. 13. Gesche J., Rubboli G., Beier C.P. Prodromal phase of idiopathic generalized epilepsy: a register-based case-control study // Neurology. - 2024. - Vol. 103, № 8. - e209921. 14. Hirsch E., French J., Scheffer I.E., Bogacz A., Alsaadi T., Sperling M.R. et al. ILAE definition of the idiopathic generalized epilepsy syndromes: posi-tion statement by the ILAE Task Force on Nosology and Definitions // Epilepsia. - 2022. - Vol. 63, № 6. - P. 1475–1499. DOI: 10.1111/epi.17236. 15. Hughes J.R. Tobacco withdrawal in self-quitters // Journal of Consulting and Clinical Psychology. - 1992. - P. 689–697. 16. Iqbal N., Caswell H., Muir R., Cadden A., Fergu-son S., Mackenzie H. et al. Neuropsychological pro-files of patients with juvenile myoclonic epilepsy and their siblings: an extended study // Epilepsia. - 2015. - Vol. 56, № 8. - P. 1301–1308. 17. Karapinar E., Yunusoğlu C., Tekin B., Dede H.O., Bebek N., Baykan B., Gürses C. Depression is a major determinant of sleep abnormalities in pa-tients with epilepsy // Arquivos de Neuro-Psiquiatria. - 2020. - Vol. 78, № 12. - P. 772–777. 18. Mangaard S., Gesche J., Delcomyn L., Beier C.P. The burden of disease of idiopathic/genetic general-ized epilepsy: a nationwide online survey // Epilepsy & Behavior. - 2021. DOI: 10.1016/j.yebeh.2021.108232. 19. Rizaev J.A., Khaidarov N.K. Medical rehabilita-tion of patients with acute disorders of cerebral cir-culation: literature review // American Journal of Research. - Vienna, Austria, 2018. - P. 9–10. 20. Rizaev J.A., Khaidarov N.K. Rehabilitation of patients with acute disorders of cerebral circulation and improvement // European Journal of Research. - Vienna, Austria, 2018. - № 9–10. 21. Shehata G.A., Bateh Ael A. Cognitive function, mood, behavioral aspects, and personality traits of adult males with idiopathic epilepsy // Epilepsy & Behavior. - 2009. - Vol. 14, № 1. - P. 121–124. 22. Turakulov U.S., Rizaev J.A. Influence of the lev-el of self-esteem on the experience of loneliness in adolescence // Journal of Neurology and Neurosurgi-cal Research. - 2023. - Vol. 4, № 3. 23. Wei X.M. Study of personality characteristics and related factors of adults with epilepsy // Medical Journal of Chinese People’s Health. - 2009. - Vol. 21, № 11. - P. 1239–1240. 24. Zhu D.T., Jin L.J., Xie G.J. Quality of life and personality in patients with epilepsy // Chinese Jour-nal of Clinical Rehabilitation. - 2002. - Vol. 6, № 1. - P. 34–36.