Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №3 (169)
Maqola mavzusi
ЎСМИРЛАРДАГИ СЕМИЗЛИКДА КУЗАТИЛАДИГАН ИЧАК ДИСБИОЗИ ВА КОГНИТИВ ҲОЛАТНИ ЭРТА ТАШҲИСЛАШ (118-123)
Mualliflar
Исанова Шоира Тулкиновна, Абдуллаева Наргиза Нурмаматовна, Джурабекова Азиза Тахировна, Саломова Нафиса Бобур қизи
Muassasa
Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Annotatsiya
Сўнгги йилларда ўсмирларда учрайдиган семизликдаги метаболик ўзгаришларда кузатиладиган боланинг неврологик ва аклий фаолиятидаги бузилишлари фақатгина тиббиёт эмас, балки ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Smith J. ва Brown A. Олимлари томонидан ўтказилган тадқиқотларга кўра ортиқча тана вазнига эга бўлган ўсмирларнинг ақлий фаолиятини пасайиши боланинг хотираси ва диққат турғунликларини бузилишлари билан боғлиқ бўлиб,шу билан бирга тиббиётдаги янги ибора ”мия - ичак боғлиқлиги” тушунчаси олимлар ўртасида катта қизиқишга сабаб бўлиб, бола организмидаги ичак микробиотаси метаболик ва нейро-эндокрин механизмлар орқали нерв тизимига ўз таъсирини кўрсатади. Семизликдаги дисбиоздаги (ичак микробиотасининг бузилиши) сурункали яллиғланиш захарли ёғларни ишлаб чикишига сабаб бўлиши билан ичакдаги нейромедиаторларнинг синтезига таъсири натижасида боладаги когнитив ўзгаришларга сабаб бўлишлииг бугунда долзарб муаммолигини яна ьир бор таъкидлайди.
Kalit so'zlar
ўсмир болалалар, семизлик, метаболик ўзгаришлар, когнитив холат, ичак микробиотаси, ташхислаш.
Adabiyotlar
1. Гайбиев А.А., Джурабекова А.Т., Исанова Ш.Т. Диагностика неврологических нарушений у детей при диабетической нейропатии // Журнал неврологии и нейрохирургических исследований. - 2023. - Т. 2, № 3. 2. Джурабекова А.Т., Исанова Ш.Т., Холикулова М.А. Нейробиомаркёры и инструментальная оценка гипоксически-ишемического повреждения мозга у детей // Журнал неврологии и нейрохирур-гии. - 2025. - № 6/2. 3. Исанова Ш.Т., Мухтарова А.А. Влияние са-харного диабета на риск и течение инсульта: обзор современных данных // Центрально-Азиатский эндокринологический журнал. - 2025. - № 2. 4. Исанова Ш.Т., Мухтарова А.А. Ўсмир болала-рда учрайдиган диссомния ва метаболик ўзгари-шлар // Замонавий тиббиёт журнали. - 2025. 5. Исанова Ш.Т., Саломова Н.Б., Мухтарова А.А. Анализ анамнестических данных и клинических проявлений у детей с когнитивными изменениями и диссомниями при метаболических нарушениях. - 2025. DOI: 10.5281/zenodo.17550629. 6. Ризаев Ж.А., Абдуллаев Д.Ш., Хайдаров Н.К. Клинико-функциональная характеристика паци-ентов с глоссалгией // Актуальные проблемы сто-матологии и челюстно-лицевой хирургии. - 2022. - Т. 1, № 01. - С. 213–215. DOI: 10.71337/inlibrary.uz.problems-dentistry.15391. 7. Ризаев Ж.А., Ахророва М.Ш. Особенности поражения полости рта при инфекции SARS-CoV-2 // Stomatologiya. - 2021. - С. 59–63. 8. Ризаев Ж.А., Кубаев А.С., Абдукадиров А.А. Состояние риномаксиллярного комплекса и его анатомо-функциональных изменений у взрослых больных с верхней микрогнатией // Журнал теоре-тической и клинической медицины. - 2020. - № 3. - С. 162–165. 9. Ризаев Ж.А., Ризаев Э.А., Кубаев А.С. Роль иммунной системы ротовой полости при инфици-ровании пациентов коронавирусом SARS-CoV-2 // Здоровье, демография, экология финно-угорских народов. - 2020. - № 3. - С. 67–69. 10. Шомуродова Д.С., Джурабекова А.Т., Исанова Ш.Т. Кекса ёшларда қалқонсимон без функцияси бузилишининг клиник ва неврологик аспектлари // Journal of Modern Medicine. - 2024. - № 4(7). 11. Isanova Sh., Nurmamatova N., Djurabekova A., Akmaljon G. Clinical-neurological and vegetative dysfunctions in adolescents with metabolic syn-drome // International Journal of Pharmaceutical Re-search. - 2020. 12. Isanova Sh.T., Nurmamatova A.N., Djurabekova A.T. Modern views of obesity and comorbidity // The American Journal of Medical Sciences and Pharma-ceutical Research. - 2020. 13. Kholmurodov D., Djurabekova A., Isanova S., Igamova S. Evaluation of treatment efficiency and informativity of MRI studies in patients with mi-graine // Journal of Biomedicine and Practice. - 2020. 14. Ollanova S., Eshimova S., Mamurova M., Dzurabekova A., Abdullaeva N. Frequency and course of chronic pain syndrome in patients with Parkinson's disease // Journal of Biological and Medi-cal Problems. - 2016. - № 2(87). - P. 71–74. 15. Ollanova S.S. Analysis of the efficacy of TMS in respect of non-motor disorders in Parkinson's disease // World Bulletin of Public Health. - 2023. - Vol. 20. - P. 71–75. 16. Ollanova S.S., Kenjaeva D.K. Analysis of the effectiveness of TMS in relation to non-motor disor-ders in Parkinson's disease // Research Journal of Trauma and Disability Studies. - 2024. - Vol. 3, No. 10. - P. 157–162. 17. Rizaev J.A., Ahrorova M.Sh., Kubaev A.S., Khazratov A.I. Morphological changes in the oral mucous membrane in patients with COVID-19 // American Journal of Medicine and Medical Sciences. - 2022. - Vol. 12, No. 5. - P. 466–470. DOI: 10.5923/j.ajmms.20221205.04. 18. Rizaev J.A., Akhrorova M.Sh., Kubaev A.S., Khazratov A.I. Clinical and immunological aspects of the relationship of the oral cavity and COVID-19 // Thematics Journal of Education. - 2022. - Vol. 7, No. 2. 19. Rizaev J.A., Khusanbaeva F.A., Khazratov A.I. Relationship between chronic kidney disease and oral health // American Journal of Medicine and Medical Sciences. - 2022. - Vol. 12, No. 5. - P. 455–462. DOI: 10.5923/j.ajmms.20221205.02. 20. Rizaev J.A., Maeda H., Khramova N.V. Plastic surgery for the defects in maxillofacial region after surgical resection of benign tumors // Annals of Cancer Research and Therapy. - 2019. - Vol. 27, No. 1. - P. 22–23. 21. Rizaev J.A., Norbutayev A., Murtazayev A. Modern methods for detecting oral cavity defects in hemoblastosis, detecting the degree of damage and prediction of the clinical current // Journal of Bio-medicine and Practice. - 2021. - Vol. 6, Issue 5. - P. 45–51. 22. Rizaev J.A., Rustamova D.A., Khazratov A.I., Furkatov Sh.F. The need of patients with systemic vasculitis and coronavirus infection in the treatment of periodontal diseases // Applied Information As-pects of Medicine. - 2022. - Vol. 25, No. 4. - P. 40–45.