Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №1 (167)


Maqola mavzusi

ОРГАНИЗМДА УЧРАЙДИГАН ҲАР ХИЛ ПАТОЛОГИЯЛАРДА ВА МОДДАЛАР АЛМАШИНУВИ БУЗИЛИШИДА МЕТАБОЛИК СИНДРОМНИНГ АҲАМИЯТИ (407-413)

Mualliflar

Бобоев Асқар Ибодуллаевич, Орипов Фирдавс Суръатович

Muassasa

1 - Сиёб Абу Али ибн Сино номидаги жамоат саломатлиги техникуми, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.; 2 - Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Annotatsiya

Мазкур мақолада метаболик синдромнинг замонавий тушунчалари, кўп омилли ўзаро боғлиқ метаболик ҳамда патофизиологик бузилишлар мажмуаси эканлиги, этиологияси, патогенези, клиник аҳамияти ва жамоат саломатлигига таъсирига оид маҳаллий ва хорижий тадқиқотлар таҳлил қилинган. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва Халқаро диабетиклар федерацияси томонидан таклиф этилган диагностик мезонлари, патогенетик механизмлари, шунингдек, NCEP ATP III таърифининг клиник амалиётдаги қўлланиш имкониятлари ёритилган. Метаболик синдромнинг асосий патогенетик омиллари сифатида инсулин резистентлик, семириш, атероген дислипидемия, артериал гипертензия ҳамда эндотелиал дисфункция кўрсатилган бўлиб, уни эрта аниқлаш, комплекс баҳолаш ва индивидуаллаштирилган даволаш ёндашувларининг аҳамияти асослаб берилган. Болалар ва ўсмирлар орасида метаболик синдром ривожланиш даражаси ҳамда эрта хавф омилларини аниқлаш, ҳаёт тарзини ўзгартиришга асосланган профилактика ва комплекс даволаш чораларининг аҳамияти алоҳида таъкидланган.

Kalit so'zlar

Метаболик синдром, инсулин резистентлиги, семириш, дислипидемия, юрак-қон томир касалликлари, артериал гипертензия, қандли диабет.

Adabiyotlar

1. А.Б. Рахматов, Д.В. Рахматова. Применение гепатопротекторов у больных псориазом с метаболическим синдромом // Дерматовенерология и эстетическая меДицина № 4 / 2015. С. 32-34. 2. Ризаев Ж. А., Камилов Х. П., Муслимова М. И. Выносливость пародонта к нагрузке при начальной медленно прогрессирующей форме пародонтита //Журнал Стоматология. – 2004. – №. 1-2. – С. 24-28. 3. Ризаев Ж. А. Распространенность болезней пародонта среди городского населения Узбекистана //Мед. журн. Узбекистана. – 2008. – Т. 3. – С. 6-8. 4. Ризаев Ж. А., Назарова Н. Ш. Состояние местного иммунитета полости рта при хроническом генерализованном парадонтите //Вестник науки и образования. – 2020. – №. 14-4 (92). – С. 35-40. 5. Ризаев Ж. А., Гафуров Г. А. Влияние общесоматической патологии на стоматологическое здоровье //Пародонтология. – 2017. – Т. 22. – №. 1. – С. 11-14. 6. Ризаев Ж. А., Назарова Н. Ш., Кубаев А. С. Особенности течения заболеваний полости рта у работников производства стеклопластиковых конструкций //Вестник науки и образования. – 2020. – №. 21-1 (99). – С. 79-82. 7. Ризаев Ж. А. и др. Значение коморбидных состояний в развитии хронической сердечной недостаточности у больных пожилого и старческого возраста //Достижения науки и образования. – 2022. – №. 1 (81). – С. 75-79. 8. Ризаев Ж. А., Хасанова Л. Э., Фаттахов Р. А. Стоматологический статус лиц с синдромом эмоционального выгорания //Stomatologiya. – 2020. – №. 1. – С. 19-22. 9. Ризаев Ж. А., Муслимов О. К., Асадуллаев Н. С. Оценка роли биохимических маркеров костного ремоделирования и содержание цитокина il-6 у больных клиновидным дефектом зуба //Журнал теоретической и клинической медицины. – 2018. – №. 3. – С. 103-105. 10. Ризаев Ж. А., Гадаев А. Г., Абдуллаев Д. Ш. Параллели патогенеза заболеваний пародонта и хронической сердечной недостаточности //Dental Forum. – Общество с ограниченной ответственностью" Форум стоматологии", 2017. – №. 4. – С. 70-71. 11. Ризаев Ж. А. и др. Оценка функциональных изменений, формирующихся в зубочелюстной системе боксеров //Вісник проблем біології і медицини. – 2019. – №. 4 (1). – С. 270-274. 12. Ризаев Ж. А., Асадуллаев Н. С., Абдувакилов Ж. У. Динамика возрастных показателей физико-химического состава ротовой жидкости у лиц пожилого и старческого возраста //Вісник проблем біології і медицини. – 2018. – Т. 1. – №. 3 (145). – С. 382-385. 13. Ризаев Ж. А., Хайдаров А. М., Ризаев Э. Ф. Герпетический стоматит у детей, причины, симптомы, лечение //Журнал//Здоровье Узбекистана. Ташкент. – 2016. – №. 4. – С. 30-35. 14. Ризаев Ж. А., Камилов Х. П. К вопросу о классификации пародонта //Сборник научных трудов, Алмаата. – 2004. – С. 163-167. 15. Ризаев Ж. А., Юсупов Р. Г., Кодиров О. Ш. Экология территории промышленных центров Узбекистана: влияние аэрозольных загрязнителей и биоэлементов на стоматологическую заболеваемость населения: обзор //Медицинский журнал Узбекистана. – 2008. – Т. 6. – С. 84-5. 16. Ризаев Ж. А., Камилов Х. П., Гулямов С. С. Индивидуализированное лечение больных пародонтитом в зависимости от Рн слюны //Мед. журнал Узбекистана. – 2003. – №. 4. – С. 42-44. 17. Ризаев Ж. А. и др. Озонотерапиянинг юз-жағ соҳаси қўшма шикастланишларидаги очиқ жароҳатларни даволашдаги аҳамияти //Биология ва тиббиёт муоммолари журнали.–Самарқанд. – 2000. – №. 4. – С. 230-235. 18. Ярмухамедова Н. А., Ризаев Ж. А. Изучение Краткосрочной Адаптации К Физическим Нагрузкам У Спортсменов Со Вторичными Иммунодефицитами //Журнал гуманитарных и естественных наук. – 2023. – №. 6. – С. 128-132. 19. Adrian J. Cameron, Jonathan E. Shaw, Paul Z. Zimmet. The metabolic syndrome: prevalence in worldwide populations // Endocrinol Metab Clin N Am 33 (2004) S. 351–375 20. G.H. Rajabova, K.Sh. Djumayev. Metabolic syndrome: current issues, the characteristics of manifestations in different ethnic groups // Доктор ахборотномаси № 2 (94)—2020. С. 158-161. 21. Gerald Reaven. Metabolic Syndrome Pathophysi-ology and Implications for Management of Cardio-vascular Disease // CLINICIAN UPDATE Circula-tion. July 16, 2002;106: S.286-288. 22. Henry N. Ginsberg, Yuan-Li Zhang, Antonio Hernandez-Ono. Metabolic Syndrome: Focus on Dyslipidemia //OBESITY Vol. 14 Supplement Feb-ruary 2006. S.41-49. 23. Jaspinder Kaur. A Comprehensive Review on Metabolic Syndrome // Cardiology Research and Practice Volume 2014. S. 1155–1172. 24. Julia Steinberger, Chair; Stephen R. Daniels, Robert H. Eckel, Laura Hayman, Robert H. Lustig, Brian McCrindle, Michele L. Mietus-Snyder. Pro-gress and Challenges in Metabolic Syndrome in Children and Adolescents // AHA Scientific State-ment Circulation February 3, 2009. S. 628-647. 25. K.G.M.M. Alberti, P. Zimmet and J. Shaw. Met-abolic syndrome-a new world-wide definition. A Consensus Statement from the International Diabe-tes Federation // Journal compilation © 2006 Diabe-tes UK. Diabetic Medicine, 23, S. 469–480. 26. Kh.I. Juraeva. Metabolic syndrome and risk of chronic kidney disease // Доктор ахборотномаси № 3.1 (96)—2020. С. 128-131. 27. L. Duvnjak, M. Duvnjak. The metabolic syn-drome – an ongoing story // Journal of physiology and pharmacology 2009, 60, Suppl 7, S.19-24 28. Paul L. Huang. A comprehensive definition for metabolic syndrome // Disease Models & Mecha-nisms 2, (2009) S.231-237. 29. Paul Zimmet., K. George M.M. Alberti., Manuel Serrano Ríos. A New International Diabetes Federa-tion (IDF) Worldwide Definition of the Metabolic Syndrome: the Rationale and the Results // Rev Esp Cardiol. 2005;58(12): S.1371-1375. 30. Rizaev J. A., Rizaev E. A., Akhmadaliev N. N. Current View of the Problem: A New Approach to Covid-19 Treatment //Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology. – 2020. – Т. 14. – №. 4. 31. Rizaev J. A., Umirzakov Z. B. B., Umirov S. E. Ways to Optimize Medical Services for Covid-19 Patients //Special Education. – 2022. – Т. 1. – №. 43. 32. Rizaev J. A. et al. Morphological changes in the oral mucous membrane in patients with COVID-19 //American Journal of Medicine and Medical Sciences. – 2022. – Т. 12. – №. 5. – С. 466-470. 33. Rizaev J. A., Sh A. M. COVID-19 views on im-munological aspects of the oral mucosa //European research: innovation in science, education and tech-nology. – 2022. – С. 111-113. 34. R.K. Simmons, K.G.M.M. Alberti, E.A.M. Gale, S. Colagiuri, J. Tuomilehto, Q. Qiao, A. Ramachan-dran, N. Tajima, I. Brajkovich Mirchov, A. Ben-Nakhi, G. Reaven, B. Hama Sambo, S. Mendis, G. Roglic. The metabolic syndrome: useful concept or clinical tool? Report of a WHO Expert Consultation // Diabetologia (2010) 53: S. 600–605.