Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)


Maqola mavzusi

2-ТУР ҚАНДЛИ ДИАБЕТ БИЛАН БИРГА КЕЧГАН ВА АЛОҲИДА ЎПКА ТУБЕРКУЛЁЗИДА БАЛҒАМДАГИ ЎЗГАРИШЛАРНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ (420-425)

Mualliflar

Холматова Гулхаё Азимжановна, Халимова Замира Юсуповна, Жураева Мохигул Азимжановна, Ашуралиева Нилюфархон Дильшод қизи

Muassasa

1 - Андижон давлат тиббиёт институти, Ўзбекистон Республикаси, Андижон ш.; 2 - Академик Ё.Х.Туракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, Ўзбекистон Республикаси, Тошкент ш.

Annotatsiya

Мақсад: ўпка туберкулёзи билан касалланган беморларда 2-тур қандли диабет (ҚД2) мавжудлигига қараб балғамнинг микроскопик, молекуляр-генетик ва бактериологик кўрсаткичларини ҳамда балғам конверсияси муддатларини қиёсий баҳолаш. Материал ва усуллар: фаол ўпка туберкулёзи билан касалланган 250 нафар бемор текширилди: туберкулёз моноинфекцияси (ТБ, n=100) ва ҚД2 билан бирга кечган туберкулёз (ТБ+ҚД2, n=150). Балғам микроскопияси, Xpert MTB/RIF ва экма текшируви ўтказилди, даволашнинг 2-ойида балғам конверсияси баҳоланди. Натижалар: бошланғич микроскопиянинг 2+/3+ градациялари ТБ+ҚД2 гуруҳида 78,0%, ТБ гуруҳида 39,0% беморда аниқланди (p<0,001). Xpert мусбатлиги мос равишда 77,3% ва 58,0% ни ташкил этди (RR=1,33; 95% ИО 1,10–1,61). Икки ойда балғам конверсияси ТБ+ҚД2 гуруҳида 40,0%, ТБ гуруҳида 65,0% беморда қайд этилди, конверсия бўлмаслиги хавфи коморбид гуруҳда 1,71 марта юқори бўлди (p<0,001). Конверсиягача бўлган вақт медианаси мос равишда 89,5 ва 58,5 кунни ташкил этди (p<0,001). HbA1c (OR=1,14), бошланғич микроскопия градацияси (OR=1,41) ва дориларга чидамли туберкулёз (OR=1,83) конверсия кечикишининг мустақил предикторлари бўлди. Хулоса: ҚД2 ўпка туберкулёзида бактериал юкламани оширади ва балғам конверсиясини кечиктиради, бу гликемия назоратини кучайтириш ва интенсив даволаш фазаси давомийлигини индивидуаллаштиришни талаб этади.

Kalit so'zlar

ўпка туберкулёзи, 2-тур қандли диабет, балғам микроскопияси, Xpert MTB/RIF, бактериал юклама, балғам конверсияси.

Adabiyotlar

1. Herrera M.T., Gonzalez Y., Hernández-Sánchez F., Fabián-San Miguel G., Torres M. Low serum vit-amin D levels in type 2 diabetes patients are associ-ated with decreased mycobacterial activity // BMC Infect Dis. 2017;17(1):610. doi: 10.1186/s12879-017-2705-1. PMID: 28882103. 2. Kundu J., Verma A., Verma I., Bhadada S.K., Sharma S. Molecular mechanism of interaction of Mycobacterium tuberculosis with host macrophages under high glucose conditions // Biochem Biophys Rep. 2021;26:100997. doi: 10.1016/j.bbrep.2021.100997. PMID: 33997314. 3. Lagman M., Ly J., Saing T., Kaur Singh M., Vera Tudela E., Morris D., et al. Investigating the causes for decreased levels of glutathione in individ-uals with type II diabetes // PLoS One. 2015;10:e0118436. doi: 10.1371/journal.pone.0118436. PMID: 25790445. 4. Montoya-Rosales A., Castro-Garcia P., Torres-Juárez F., Enciso-Moreno J.A., Rivas-Santiago B. Glucose levels affect LL-37 expression in monocyte-derived macrophages altering the Mycobacterium tuberculosis intracellular growth control // Microb Pathog. 2016;97:148–153. doi: 10.1016/j.micpath.2016.06.002. PMID: 27263098. 5. Raposo-García S., Guerra-Laso J.M., García-García S., Juan-García J., López-Fidalgo E., Díez-Tascón C., et al. Immunological response to Myco-bacterium tuberculosis infection in blood from type 2 diabetes patients // Immunol Lett. 2017;186:41–45. doi: 10.1016/j.imlet.2017.03.017. PMID: 28377108. 6. Torres M., Herrera M.T., Fabián-San-Miguel G., Gonzalez Y. The intracellular growth of M. tubercu-losis is more associated with high glucose levels than with impaired responses of monocytes from T2D patients // J Immunol Res. 2019;2019:1462098. doi: 10.1155/2019/1462098. PMID: 31815150.