Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)


Maqola mavzusi

ЖИГАР ВА ҚОРИН БЎШЛИҒИ ҚАЙТАЛАНГАН ЭХИНОКОККОЗИНИ ЖАРРОҲЛИК ДАВОЛАШ НАТИЖАЛАРИНИ ЯХШИЛАШ ЙЎЛЛАРИ (34-47)

Mualliflar

Анарбоев Санжар Алишер ўғли

Muassasa

Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Annotatsiya

Мақсад: жигар эхинококкози қайталанишининг омилларини таҳлил қилиш ҳамда жарроҳлик тактикасини такомиллаштириш ва ишлаб чиқилган асбобларни қўллаш орқали жигар ва қорин бўшлиғи қайталанган эхинококкозини жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш. Материал ва усуллар: Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникасида 2010–2023 йилларда жигар ва қорин бўшлиғи қайталанган эхинококкози сабабли операция қилинган 102 нафар беморни даволаш натижалари таҳлил қилинди. Ультратовуш текшируви, мультиспирал компьютер томография, МР-холангиография, интраоперацион ультратовуш текшируви (ИОУТТ) ва морфологик текширув ўтказилди. Қайта операцияларда SONOCA 300 ультратовуш диссектор-аспиратори, такомиллаштирилган пункцион игна, қолдиқ бўшлиққа ишлов бериш қурилмаси, қолдиқ бўшлиқни йўқ қилишнинг муаллифлик усули ва албендазол билан профилактик химиотерапия қўлланилди. Натижалар: қайталаниш Echinococcus hominis модификациясида 64 (62,7%), Echinococcus veterinorum модификациясида 38 (37,3%) беморда аниқланди; 43,9% ҳолатда қайталанган киста бирламчи ўчоқ соҳасида жойлашди, қайталанишларнинг энг кўп қисми (43,1%) операциядан кейин 3–6 йил оралиғида аниқланди. Биринчи операциядан кейин беморларнинг фақат 34,3% и химиотерапиянинг тўлиқ курсини олган. Қайта операцияларда атроф тўқималарнинг ифлосланиши 2,5%, анафилактик шок 1,5% ни ташкил этди, эрта операциядан кейинги асоратлар 10 (9,8%) беморда кузатилди. Узоқ муддатли даврда қайталаниш частотаси 11,6% дан 1,9% гача камайди (p=0,001). Хулоса: жигар эхинококкози қайталаниши кистанинг морфологик модификацияси, кўп сонли зарарланишдаги ташхислаш хатолари, апаразитарлик тамойилларининг бузилиши ва химиотерапиянинг мунтазам ўтказилмаслиги билан боғлиқ; радикал эхинококкэктомия, ишлаб чиқилган асбоблар ва профилактик химиотерапияни ўз ичига олган комплекс ёндашув асоратлар ва қайталанишларни камайтиради.

Kalit so'zlar

жигар эхинококкози, қайталаниш, Echinococcus hominis, радикал эхинококкэктомия, ультратовуш диссектор-аспиратор, қолдиқ бўшлиқ, интраоперацион УТТ, албендазол.

Adabiyotlar

1. Анарбоев С.А. Оптимизация хирургического лечения рецидивных форм эхинококкоза печени: анализ осложнений и новых технических реше-ний // Проблемы биологии и медицины. 2025. № 1 (158). С. 26–30. 2. Восканян С.Э., Найденов Е.В., Башков А.Н., Чолакян С.В. Оптимизация хирургической такти-ки при эхинококкозе печени // Анналы хирурги-ческой гепатологии. 2021. Т. 26, № 4. С. 41–50. 3. Котельникова Л.П., Мокина Г.Ю., Федачук А.Н. Эхинококкоз печени в неэндемичном реги-оне // Хирургия. Журнал им. Н.И. Пирогова. 2022. № 8. С. 61–68. DOI: 10.17116/hirurgia202208161. 4. Курбаниязов З.Б., Рахманов К.Э., Мизамов Ф.О. и др. Анализ рецидивного эхинококкоза пе-чени в зависимости от морфологических модифи-каций эхинококковых кист // Проблемы биологии и медицины. 2022. № 4 (137). С. 94–98. 5. Ризаев Э.А. Актуальные вопросы хирургиче-ского лечения осложненных форм желчнокамен-ной болезни у больных пожилого и старческого возраста // Проблемы биологии и медицины. 2023. № 1 (142). С. 307–313. 6. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Абдурахманов Д.Ш. Аспекты хирургической коррекции асепти-ческого и инфицированного некроза поджелудоч-ной железы // Проблемы биологии и медицины. 2024. № 4 (155). С. 201–206. 7. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Абдурахманов Д.Ш. Аспекты хирургического лечения острого билиарного панкреатита // Журнал гуманитарных и естественных наук. 2024. № 16 (1). С. 280–284. 8. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Мамараджабов С.Э. Клинические проявления осложненных форм желчнокаменной болезни у больных пожилого и старческого возраста // Проблемы биологии и ме-дицины. 2023. № 2 (143). С. 120–123. 9. Ризаев Э.А., Муродуллаев С.О., Курбаниязов З.Б., Шоназаров И.Ш., Холиев О.О., Хужабаев С.Т. Клиническое обоснование миниинвазивных вмешательств в хирургическом лечении острого панкреатита // Проблемы биологии и медицины. 2024. № 2 (152). С. 148–152. 10. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Мамараджабов С.Э., Нурмурзаев З.Н., Олимжонова Ф.Ж. Мини-инвазивные вмешательства в хирургии осложнен-ных форм холелитиаза // Журнал биомедицины и практики. 2023. Т. 8, № 2. С. 383–389. 11. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Мамараджабов С.Э., Олимжонова Ф.Ж. Отягощающие факторы холелитиаза у больных пожилого и старческого возраста // Проблемы биологии и медицины. 2023. № 2 (143). С. 115–119. 12. Ризаев Э.А., Хамроев Ш.Ш. Хирургическое лечение осложнённого эхинококкоза печени с применением индивидуализированных малоинва-зивных технологий и профилактики рецидивов // Проблемы биологии и медицины. 2025. № 6 (166). С. 213–218. 13. Ризаев Э.А., Курбаниязов З.Б., Абдурахманов Д.Ш. Эффективность видеолапароскопии и эндо-скопической папиллотомии при остром билиар-ном панкреатите // Проблемы биологии и медици-ны. 2024. № 4 (155). С. 207–210. 14. Хамроев Ш.Ш., Ризаев Э.А., Абдурахманов Д.Ш., Якубов Г.Ш. Персонализированные мало-инвазивные методы в хирургическом лечении осложнённого эхинококкоза печени и профилак-тика его рецидивов // Вестник фундаментальной и клинической медицины. 2025. № 6 (20). С. 654–659. 15. Шабунин А.В., Лебедев С.С., Коваленко Ю.А., Карпов А.А. Современное состояние про-блемы хирургического лечения эхинококкоза пе-чени // Анналы хирургической гепатологии. 2021. Т. 26, № 4. С. 87–96. 16. Шамсиев А.М., Шамсиев Ж.А., Рахманов К.Э., Давлатов С.С. Дифференцированная лечеб-ная тактика в хирургии эхинококкоза печени // Экспериментальная и клиническая гастроэнтеро-логия. 2020. № 5 (177). С. 72–77. 17. Agudelo Higuita N.I., Brunetti E., McCloskey C. Cystic echinococcosis // Journal of Clinical Microbi-ology. 2016. Vol. 54, № 3. P. 518–523. 18. Arif S.H., Shams-Ul-Bari, Wani N.A., et al. Al-bendazole as an adjuvant to the standard surgical management of hydatid cyst liver // International Journal of Surgery. 2008. Vol. 6, № 6. P. 448–451. 19. Ben Ismail I., Sghaier M., Zenaidi H., Rebii S. Predictors of recurrence after surgery for hepatic hy-datid cysts: survival analysis and risk modeling from an endemic region // International Journal of Infec-tious Diseases. 2026. Vol. 169. Art. 108786. 20. Brunetti E., Kern P., Vuitton D.A.; Writing Panel for the WHO-IWGE. Expert consensus for the diagnosis and treatment of cystic and alveolar echi-nococcosis in humans // Acta Tropica. 2010. Vol. 114, № 1. P. 1–16. 21. Cirenei A., Bertoldi I. Evolution of surgery for liver hydatidosis from 1950 to today: analysis of a personal experience // World Journal of Surgery. 2001. Vol. 25, № 1. P. 87–92. 22. Deo K.B., Kumar R., Tiwari G., et al. Surgical management of hepatic hydatid cysts – conservative versus radical surgery // HPB (Oxford). 2020. Vol. 22, № 10. P. 1457–1462. 23. Deplazes P., Rinaldi L., Alvarez Rojas C.A., et al. Global distribution of alveolar and cystic echino-coccosis // Advances in Parasitology. 2017. Vol. 95. P. 315–493. 24. Dervisoglu A., Erzurumlu K., Taç K., et al. Should intraoperative ultrasonography be used rou-tinely in hepatic hydatidosis? // Hepato-Gastroenterology. 2002. Vol. 49, № 47. P. 1326–1328. 25. Dziri C., Haouet K., Fingerhut A. Treatment of hydatid cyst of the liver: where is the evidence? // World Journal of Surgery. 2004. Vol. 28, № 8. P. 731–736. 26. Gomez i Gavara C., López-Andújar R., Belda Ibáñez T., et al. Review of the treatment of liver hy-datid cysts // World Journal of Gastroenterology. 2015. Vol. 21, № 1. P. 124–131. DOI: 10.3748/wjg.v21.i1.124. 27. Kurbaniyazov Z.B., Rakhmanov K.E., Anarboev S.A., et al. Adjuvant therapy during surgical treat-ment of liver echinococcosis // Biomeditsina va ama-liyot jurnali. 2022. № 5. P. 424–431. 28. Manterola C., Otzen T., Urrutia S. Risk factors of postoperative morbidity in patients with uncom-plicated liver hydatid cyst // International Journal of Surgery. 2014. Vol. 12, № 7. P. 695–699. 29. Mönnink G.L.E., Stijnis C., van Delden O.M., et al. Percutaneous versus surgical interventions for hepatic cystic echinococcosis: a systematic review and meta-analysis // CardioVascular and Interven-tional Radiology. 2021. Vol. 44, № 11. P. 1689–1696. 30. Nunnari G., Pinzone M.R., Gruttadauria S., et al. Hepatic echinococcosis: clinical and therapeutic aspects // World Journal of Gastroenterology. 2012. Vol. 18, № 13. P. 1448–1458. 31. Pang Q., Jin H., Man Z., et al. Radical versus conservative surgical treatment of liver hydatid cysts: a meta-analysis // Frontiers of Medicine. 2018. Vol. 12, № 3. P. 350–359. 32. Prousalidis J., Kosmidis C., Anthimidis G., et al. Postoperative recurrence of cystic hydatidosis // Ca-nadian Journal of Surgery. 2012. Vol. 55, № 1. P. 15–20. 33. Rajabov J.P., Davlatov S.S., Rakhmanov K.E. Method of using albendazole as a local germicide to prevent recurrence of liver echinococcosis // Prob-lems of Biology and Medicine. 2024. № 4 (155). P. 191–193. 34. Rakhmanov K.E., Davlatov S.S., Radjabov J.P. Ways to improve the results of surgical treatment of hepatic echinococcosis and prevention of recurrence // Problems of Biology and Medicine. 2024. № 4 (155). P. 194–196. 35. Sharafi S.M., Sefiddashti R.R., Sanei B., et al. Scolicidal agents for protoscolices of Echinococcus granulosus hydatid cyst: review of literature // Jour-nal of Research in Medical Sciences. 2017. Vol. 22. Art. 92. 36. Sielaff T.D., Taylor B., Langer B. Recurrence of hydatid disease // World Journal of Surgery. 2001. Vol. 25, № 1. P. 83–86. 37. Stojkovic M., Zwahlen M., Teggi A., et al. Treatment response of cystic echinococcosis to ben-zimidazoles: a systematic review // PLoS Neglected Tropical Diseases. 2009. Vol. 3, № 9. Art. e524. 38. Tuxun T., Zhang J.H., Zhao J.M., et al. World review of laparoscopic treatment of liver cystic echi-nococcosis – 914 patients // International Journal of Infectious Diseases. 2014. Vol. 24. P. 43–50. 39. Velasco-Tirado V., Alonso-Sardón M., Lopez-Bernus A., et al. Medical treatment of cystic echino-coccosis: systematic review and meta-analysis // BMC Infectious Diseases. 2018. Vol. 18, № 1. Art. 306. 40. Vila-Tura M., Ramos E., Leiva D., et al. Surgery for liver cystic echinococcosis: risk factors related to the risk of complex biliary fistula and hepatic recur-rence. Results of a long-term cohort study // World Journal of Surgery. 2025. Vol. 49, № 9. P. 2409–2418. 41. Wen H., Vuitton L., Tuxun T., et al. Echinococ-cosis: advances in the 21st century // Clinical Micro-biology Reviews. 2019. Vol. 32, № 2. Art. e00075-18. 42. Yagci G., Ustunsoz B., Kaymakcioglu N., et al. Results of surgical, laparoscopic, and percutaneous treatment for hydatid disease of the liver: 10 years experience with 355 patients // World Journal of Surgery. 2005. Vol. 29, № 12. P. 1670–1679. DOI: 10.1007/s00268-005-0058-1. 43. Yakubov F.R., Sapaev D.S. Surgical treatment of liver echinococcosis // Journal of Medicine and Life. 2022. Vol. 15, № 11. P. 1409–1414. DOI: 10.25122/jml-2022-0268.