Doktor axborotnomasi 2026, №3 (124)
Maqola mavzusi
ҲАВОНИ ИФЛОСЛОВЧИ PM 2,5 ЗАРРАЧАЛАРИ ВА ТАМАКИ ТУТУНИ: МАНБАЛАРИ, ОРГАНИЗМГА КИРИШ ЙЎЛЛАРИ ВА ИНГИЧКА ИЧАК ЛИМФОИД ТУЗИЛМАЛАРИГА ПАТОЛОГИК ТАЪСИРИ (106-108)
Mualliflar
М. А. Абдуллаева, Ж. Б. Нематов
Muassasa
Бухоро давлат тиббиёт институти, Бухоро, Ўзбекистон
Annotatsiya
Сўнгги йилларда ҳаво ифлосланиши ва тамаки чекиш билан боғлиқ касалликларнинг кўпайиши тибби ёт олдида турган энг долзарб муаммолардан бирига айланмоқда. Ҳаво ифлословчи қаттиқ ва аэрозол бўлакча лар (PM), хусусан PM 2,5 нинг аэродинамик диаметри 2,5 мкм дан кичик бўлиб, нафас олиш йўли билан бирга овқат ҳазм қилиш тизимига ҳам кириши мумкин. Мазкур мақолада PM 2,5 ва тамаки тутунининг манбалари, организмга кириш йўллари, шунингдек уларнинг ингичка ичакка боғлиқ лимфоид тўқима (GALT), жумладан Пейер бляшкаларининг морфофункционал ҳолатига таъсири юзасидан сўнгги йиллардаги илмий маълумотлар асосида умумий муҳокама келтирилган.
Kalit so'zlar
Таянч сўзлар: PM 2,5, тамаки тутуни, ингичка ичак, Пейер бляшкалари, GALT, ичак шиллиқ қавати тўсиғи, лимфоид фолликула. Ключевые слова: PM 2,5, табачный дым, тонкая кишка, пейеровы бляшки, GALT, кишечный барьер, лимфо идный фолликул. Key words: PM 2.5, tobacco smoke, small intestine, Peyer's patches, GALT, intestinal barrier, lymphoid follicle.
Adabiyotlar
1. Ran Z., Yang J., Liu L. et al. Chronic PM2.5 exposure disrupts intestinal barrier integrity via microbial dysbiosis triggered TLR2/5-MyD88-NLRP3 inflammasome activation // Environmental Research. – 2024. – Vol. 258. – Art. 119415. 2. Liao R., Zhang Q., Lu Y. et al. Fine Particulate Matter (PM2.5) Disrupts Intestinal Barrier Function by Inducing Oxidative Stress and PI3K/AKT-Mediated Inflammation in Caco-2 Cells // International Journal of Molecular Sci ences. – 2025. – Vol. 26, N 17. – Art. 8271. 3. The gut–lung axis: a new perspective on the impact of atmospheric particulate matter exposure on chronic obstruc tive pulmonary disease // Frontiers in Immunology. – 2025. – Vol. 16. – Art. 1657675. 4. Ohlsson L., Isaxon C., Wrighton S. et al. Short-term exposure to urban PM2.5 particles induces histopathological and inflammatory changes in the rat small intestine // Physiological Reports. – 2022. – Vol. 10, N 7. – e15249. 5. Djouina M., Ollivier A., Waxin C. et al. Chronic Exposure to Both Electronic and Conventional Cigarettes Alters Ileum and Colon Turnover, Immune Function, and Barrier Integrity in Mice // Journal of Xenobiotics. – 2024. – Vol. 14, N 3. – P. 950–969. 6. Wang L., Pelgrim C. E., Peralta Marzal L. N. et al. Changes in intestinal homeostasis and immunity in a cigarette smoke- and LPS-induced murine model for COPD: the lung-gut axis // American Journal of Physiology-Lung Cel lular and Molecular Physiology. – 2022. – Vol. 323, N 3. – P. L266–L280. 7. Verschuere S., Bracke K. R., Demoor T. et al. Cigarette smoking alters epithelial apoptosis and immune composi tion in murine GALT // Laboratory Investigation. – 2011. – Vol. 91. – P. 1056–1067. 8. Longitudinal multi-omics evidence reveals lung injury and concurrent disruption of intestinal flora and serum me tabolism by cigarette smoke and influenza virus // Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. – 2026.