Журнал кардиореспираторных исследований 2026. №2/3


Maqola mavzusi

Normal hayz siklini boshqarilishi haqidagi zamonaviy tushunchalar (adabiyotlar sharhi) (49-52)

Mualliflar

G.Sh. Negmatova, A.D. Davranova

Muassasa

Samarqand davlat tibbiyot universiteti

Annotatsiya

Ushbu maqolada normal hayz siklining boshqarilishi haqidagi zamonaviy ilmiy qarashlar tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi hayz siklining neyroendokrin regulyatsiya mexanizmlarini o‘rganish va ularning o‘zaro bog‘liqligini yoritishdan iborat. Maqolada gipotalamus, gipofiz va tuxumdon o‘rtasidagi funksional bog‘liqlik, gonadotropin ajratuvchi gormonning pulsatsion sekretsiyasi hamda follikulani stimullovchi gormon va lyuteinlovchi gormonning ta’siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, hayz siklining follikulyar, ovulyator va lyuteal bosqichlarida yuz beradigan gormonal o‘zgarishlar hamda bachadon shilliq qavatida kuzatiladigan siklik jarayonlar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari hayz siklining barqarorligi ichki omillar, xususan gormonal muvozanat, hamda tashqi omillar, jumladan stress, ovqatlanish va jismoniy faollikka bog‘liqligini ko‘rsatadi. Olingan ma’lumotlar reproduktiv salomatlikni baholash va ginekologik kasalliklarni erta aniqlashda muhim ahamiyatga ega.

Kalit so'zlar

hayz sikli, neyroendokrin tizim, gonadotropin ajratuvchi gormon, follikulani stimullovchi gormon, lyuteinlovchi gormon, estrogen, progesteron, bachadon shilliq qavati, reproduktiv salomatlik.

Adabiyotlar

1. ACOG Committee Opinion No. 651: Menstruation in Girls and Adolescents: Using the Menstrual Cycle as a Vital Sign. (2015). Obstetrics and gynecology, 126(6), e143–e146. 2. Cohen, Z. Z., Gotlieb, N., Erez, O., Wiznitzer, A., Arbel, O., Matas, D., Koren, L., & Henik, A. (2022). Attentional networks during the menstrual cycle. Behavioural brain research, 425, 113817. 3. Critchley, H. O. D., Babayev, E., Bulun, S. E., Clark, S., Garcia-Grau, I., Gregersen, P. K., Kilcoyne, A., Kim, J. J., Lavender, M., Marsh, E. E., Matteson, K. A., Maybin, J. A., Metz, C. N., Moreno, I., Silk, K., Sommer, M., Simon, C., Tariyal, R., Taylor, H. S., Wagner, G. P., Griffith, L. G. (2020). Menstruation: science and society. American journal of obstetrics and gynecology, 223(5), 624–664. 4. Crona Guterstam, Y., Strunz, B., Ivarsson, M. A., Zimmer, C., Melin, A. S., Jonasson, A. F., Björkström, N. K., & Gidlöf, S. B. (2021). The cytokine profile of menstrual blood. Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica, 100(2), 339–346. 5. Davranova, A. (2022). Qalqonsimon bez patologiyasi bo'lgan o'smir qizlarda hayz davrining buzilishini o'ziga xosligi. Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research). 6. Davranova, A. D., Ruziyev, S., Shomurodova, D., & Turakulova, D. (2024). Polycystic ovary syndrome. Educational Research in Universal Sciences, 3(4), 590-598. 7. FEATURES OF THE COURSE OF NODULAR GOITER AMONG THE POPULATION OF THE SAMARKAND REGION. (2025). NEWS IN HEALTH CARE, 2(4), 40-43. 8. Fraser, I. S., & Critchley, H. O. (2003). "The endometrial response to hormonal fluctuations during the menstrual cycle." Human Reproduction Update, 9(4), 361-376. 9. Henry, S., Shirin, S., Goshtasebi, A., & Prior, J. C. (2024). Prospective 1-year assessment of within-woman variability of follicular and luteal phase lengths in healthy women prescreened to have normal menstrual cycle and luteal phase lengths. Human reproduction (Oxford, England), 39(11), 2565–2574 10. Itriyeva K. (2022). The normal menstrual cycle. Current problems in pediatric and adolescent health care, 52(5), 101183. 11. Lambert-Messerlian, G., Plante, B., Eklund, E. E., Raker, C., & Moore, R. G. (2016). Levels of antimüllerian hormone in serum during the normal menstrual cycle. Fertility and sterility, 105(1), 208–13.e1 12. M.F.Farmonova, M.A.Jumayeva, S.N.Taganqilichov, Sh.B.Mirzaev, & A.D.Davranova (2023). Autoimmune thyroiditis in the conditions of iodine deficiency region. Science and Education, 4 (3), 154-158. 13. Noah Gruber, Dalit Modan-Moses, Menstrual Cycle in Adolescents: Updating the Normal Pattern, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 106, Issue 1, January 2021, Pages e372–e374 14. Notbohm, H. L., Moser, F., Goh, J., Feuerbacher, J. F., Bloch, W., & Schumann, M. (2023). The effects of menstrual cycle phases on immune function and inflammation at rest and after acute exercise: A systematic review and meta-analysis. Acta physiologica (Oxford, England), 238(4), e14013. 15. Ruzieva, N., Kuziyeva, G., Ibragimova, F., Jumayev, F., Aziza, D., Rano, I., ... & Elmurodov, T. (2025). Social inequalities in the prevalence and control of hypertension: the role of educational attainment and socioeconomic status. Revista Latinoamericana de Hipertensión, 20(8). 16. Sadriddin, P., Feruz, R., Buzulaykho, K., Kosim, R., Aziza, D., Rano, I., & Salokhiddin, Q. (2025). Personalized exercise regimens in post- stroke rehabilitation: optimizing blood pressure variability and functional independence. Revista Latinoamericana de Hipertension, 20(4), 306-311. 17. Vitzthum, V. J., Thornburg, J., Spielvogel, H., & Deschner, T. (2021). Recognizing normal reproductive biology: A comparative analysis of variability in menstrual cycle biomarkers in German and Bolivian women. American journal of human biology : the official journal of the Human Biology Council, 33(5), e23663 18. Younis, J. S., Iskander, R., Fauser, B. C. J. M., & Izhaki, I. (2020). Does an association exist between menstrual cycle length within the normal range and ovarian reserve biomarkers during the reproductive years? A systematic review and meta-analysis. Human reproduction update, 26(6), 904–928. 19. Zakerkish, F., Brännström, M., Carlsohn, E., Sihlbom, C., van der Post, S., & Thoroddsen, A. (2020). Proteomic analysis of follicular fluid during human ovulation. Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica, 99(7), 917–924.]. 20. Рид Б.Г. , Карр Б.Р. Нормальный менструальный цикл и контроль овуляции. Эндотекст. Опубликовано онлайн 5 августа 2018 г., Шмаленбергер К.М. , Таузеф Х.А. , Бароне Дж.К. и др. Как изучать менструальный цикл: практические инструменты и рекомендации