Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №2 (168)
Тема статьи
СЕМИЗЛИК АНИҚЛАНГАН БОЛАЛАР ВА ЎСМИРЛАРДА ЭНДОТЕЛИАЛ ДИСФУНКЦИЯДА ТРИМЕТИЛАМИН N-ОКСИДНИНГ АҲАМИЯТИ (485-490)
Авторы
Ибрагимова Эльнара Фармановна
Учреждение
Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Аннотация
Ўсмирларда семизлик касаллигида эндотелиал дисфункция юрак-қон томир касалликлари ривожланишининг етакчи синдроми ва асосий кўрсаткичларидан биридир. Семизлик билан оғриган болалар ва ўсмирларда эндотелиал дисфункциянинг энг муҳим биомаркерларини аниқлаш долзарб бўлиб, соғлиқни сақлаш тизимининг асосий муаммоси ҳисобланади. Ушбу мақолада эндотелиал дисфункцияни ташхислашда триметиламин N-оксид даражасининг аҳамияти бўйича адабиётлар таҳлили келтирилган.
Ключевые слова
эндотелиал дисфункция, болалар, ўсмирлар, семизлик, триметиламин N -оксид.
Литературы
1. Абдувакилов Ж. У., Ризаев Ж. А. Особенности течения воспалительных заболеваний пародонта при метаболическом синдроме //Вісник проблем біології і медицини. – 2018. – Т. 1. – №. 2 (144). – С. 353-355. 2. Дедов И. И., Шестакова М. В., Мельниченко Г. А. и др. Междисциплинарные клинические реко-мендации «Лечение ожирения и коморбидных за-болеваний» // Ожирение и метаболизм. — 2021. — Т. 18, № 1. — С. 5–99. 3. Еременко И. И. Триметиламиноксид (ТМАО) как предиктор риска и мишень для профилактики и терапии заболеваний сердечно-сосудистой и центральной нервной систем // Современная наука: актуальные проблемы теории и практики. Серия: Естественные и технические науки. — 2021. — № 2. — С. 126–134. doi: 10.37882/2223-2966.2021.02.11 4. Ибрагимова Э. Ф., Гарифулина Л. М. Роль эн-дотелиальной дисфункции в развитии кардиовас-кулярных осложнений при абдоминальном ожи-рении у детей (литературный обзор) // Междуна-родный журнал научной педиатрии. — 2024. — № 8. — С. 710–718. 5. Ибрагимова Э., Гарифулина Л. Эндотелиальная дисфункция — ранний маркер поражения сердеч-но-сосудистой системы у детей с ожирением // Международный журнал научной педиатрии. — 2025. — Т. 4, № 3. — С. 1021–1025. doi: 10.56121/2181-2926-2025-4-3-1021-1025 6. Ризаев Ж. А., Хазратов А. И., Иорданишвили А. К. Морфофункциональная характеристика сли-зистой оболочки жевательного аппарата при экс-периментальном канцерогенезе //Российский сто-матологический журнал. – 2021. – Т. 25. – №. 3. – С. 225-231. 7. Ризаев Ж. А. и др. Влияние базиса ортодонти-ческих аппаратов на ткани твёрдого нёба на раз-личных этапах расширения верхней челюсти //Stomatologiya. – 2018. – №. 2. – С. 41-42. 8. Ризаев Ж. А., Хайдаров А. М., Ризаев Э. Ф. Герпетический стоматит у детей, причины, симп-томы, лечение //Журнал//Здоровье Узбекистана. Ташкент. – 2016. – №. 4. – С. 30-35. 9. Ризаев Ж. А., Гадаев А. Г., Абдувакилов Ж. У. Некоторые аспекты патогенеза патологии паро-донта при хронической болезни почек //Ozbekiston tibbiyot jurnali. – 2017. – С. 70. 10. Ризаев Ж. А., Рахимова Д. А., Жумаев С. Ю. Особенности поражения тканей пародонта у па-циентов с хронической обструктивной болезнью легких //Здоровье, демография, экология финно-угорских народов. – 2020. – №. 3. – С. 63-65. 11. Ризаев Ж. А., Кубаев А. С., Абдукадиров А. А. Состояние риномаксиллярного комплекса и его анатомо-функциональных изменений у взрослых больных с верхней микрогнатией //Журнал теоре-тической и клинической медицины. – 2020. – №. 3. – С. 162-165. 12. Ризаев Ж. А., Шамсиев Р. А. Причины разви-тия кариеса у детей с врожденными расщелинами губы и нёба (обзор литературы) //Вісник проблем біології і медицини. – 2018. – Т. 1. – №. 2 (144). – С. 55-58. 13. Ризаев Ж. А., Хакимова С. З., Заболотских Н. В. Результаты лечения больных с хроническим болевым синдромом при дорсопатии бруцеллезно-го генеза //Uzbek journal of case reports. – 2022. – Т. 2. – №. 3. – С. 18-25. 14. Ризаев Ж. А., Назарова Н. Ш. Состояние мест-ного иммунитета полости рта при хроническом генерализованном парадонтите //Вестник науки и образования. – 2020. – №. 14-4 (92). – С. 35-40. 15. Ризаев Ж. А., Назарова Н. Ш., Кубаев А. С. Особенности течения заболеваний полости рта у работников производства стеклопластиковых конструкций //Вестник науки и образования. – 2020. – №. 21-1 (99). – С. 79-82. 16. Ризаев Ж. А. и др. Значение коморбидных со-стояний в развитии хронической сердечной недо-статочности у больных пожилого и старческого возраста //Достижения науки и образования. – 2022. – №. 1 (81). – С. 75-79. 17. Ризаев Ж. А., Мусаев У. Ю. Влияние условий внешней среды на степень пораженности населе-ния стоматологическими заболеваниями //Врач-аспирант. – 2009. – Т. 37. – №. 10. – С. 885-889. 18. Ризаев Ж. А. и др. Анализ активных механиз-мов модуляции кровотока микроциркуляторного русла у больных с пародонтитами на фоне ише-мической болезни сердца, осложненной хрониче-ской сердечной недостаточностью //Вісник про-блем біології і медицини. – 2019. – №. 4 (1). – С. 338-342. 19. de Quadros Iorra F., et al. Gut microbiota metab-olite TMAO and adolescent cardiometabolic health: a cross-sectional analysis // Journal of the Endocrine Society. — 2025. — Vol. 9, No. 5. 20. Dehghan P., Farhangi M. A., Nikniaz L., Nikniaz Z., Asghari-Jafarabadi M. Gut microbiota-derived metabolite trimethylamine N-oxide (TMAO) poten-tially increases the risk of obesity in adults: an ex-ploratory systematic review and dose-response meta-analysis // Obesity Reviews. — 2020. — Vol. 21, No. 5. — Article e12993. 21. Dimitriu A. Cardiovascular risk factors in child-hood obesity // Archives of Cardiovascular Diseases Supplements. — 2022. — Vol. 14, No. 1. — P. 133–134. 22. Farhangi M. A., Vajdi M. Novel findings of the association between gut microbiota-derived metabo-lite trimethylamine N-oxide and inflammation: re-sults from a systematic review and dose-response meta-analysis // Critical Reviews in Food Science and Nutrition. — 2020. — Vol. 60, No. 16. — P. 2801–2823. 23. GBD 2015 Obesity Collaborators. Health effects of overweight and obesity in 195 countries over 25 years // The New England Journal of Medicine. — 2017. — Vol. 377, No. 1. — P. 13–27. 24. Geng J., Yang C., Wang B., et al. Trimethyla-mine N-oxide promotes atherosclerosis via CD36-dependent MAPK/JNK pathway // Biomedicine & Pharmacotherapy. — 2018. — Vol. 97. — P. 941–947. doi: 10.1016/j.biopha.2017.11.016 25. Ibragimova E., Garifulina L. Markers of endothe-lial dysfunction in children with obesity // MSU. — 2025. — No. 3. — P. 107–111. URL: https://fdoctors.uz/index.php/journal/article/view/170 26. Jaakonmäki N., Zedde M., Sarkanen T., Mar-tinez-Majander N., Tuohinen S., et al. Obesity and the risk of cryptogenic ischemic stroke in young adults // Journal of Stroke and Cerebrovascular Dis-eases. — 2022. — Vol. 31, No. 5. — Article 106380. 27. Koeth R. A., Wang Z., Levison B. S., et al. Intes-tinal microbiota metabolism of L-carnitine, a nutri-ent in red meat, promotes atherosclerosis // Nature Medicine. — 2013. — Vol. 19, No. 5. — P. 576–585. doi: 10.1038/nm.3145 28. Leal-Witt M. J., Llobet M., Samino S., Castella-no P., Cuadras D., Jimenez-Chillaron J. C., et al. Lifestyle intervention decreases urine trimethyla-mine N-oxide levels in prepubertal children with obesity // Obesity (Silver Spring). — 2018. — Vol. 26, No. 10. — P. 1603–1610. doi: 10.1002/oby.22271 29. Li D., Lu Y., Yuan S., et al. Gut microbiota-derived metabolite trimethylamine-N-oxide and mul-tiple health outcomes: an umbrella review and up-dated meta-analysis // The American Journal of Clin-ical Nutrition. — 2022. — Vol. 116, No. 1. — P. 230–243. 30. Li S. Y., Chen S., Lu X. T., et al. Serum trime-thylamine-N-oxide is associated with incident type 2 diabetes in middle-aged and older adults: a prospec-tive cohort study // Journal of Translational Medi-cine. — 2022. — Vol. 20, No. 1. — Article 374. 31. Li T., Chen Y., Gua C., Li X. Elevated circulat-ing trimethylamine N-oxide levels contribute to en-dothelial dysfunction in aged rats through vascular inflammation and oxidative stress // Frontiers in Physiology. — 2017. — Vol. 8. — Article 350. 32. Mihuta M. S., Paul C., Borlea A., et al. Connec-tions between serum trimethylamine N-oxide (TMAO), a gut-derived metabolite, and vascular bi-omarkers evaluating arterial stiffness and subclinical atherosclerosis in children with obesity // Frontiers in Endocrinology. — 2023. — Vol. 14. — Article 1253584. 33. Milner E. B., Pokhlebkina A. A., Leonova I. A., Khavkin A. I. Role of the brain neurotrophic factor in the genesis of obesity // Voprosy Prakticheskoy Pediatrii (Clinical Practice in Pediatrics). — 2021. — Vol. 16, No. 1. — P. 58–63. 34. Naghipour S., Cox A. J., Peart J. N., et al. Trime-thylamine N-oxide: heart of the microbiota-CVD nexus? // Nutrition Research Reviews. — 2021. — Vol. 34, No. 1. — P. 125–146. doi: 10.1017/S0954422420000177 35. Niu Y., Zhao X., He H., Mao X., Sheng J., Zou J., et al. The effect of different adiposity factors on insulin resistance in obese children and adolescents // Clinical Endocrinology (Oxford). — 2021. — Vol. 94, No. 6. — P. 949–955. doi: 10.1111/cen.14435 36. Papandreou C., Moré M., Bellamine A. Trime-thylamine N-oxide in relation to cardiometabolic health — cause or effect? // Nutrients. — 2020. — Vol. 12, No. 5. — Article 1330. doi: 10.3390/nu12051330 37. Rastogi S., Rastogi D. The epidemiology and mechanisms of lifetime cardiopulmonary morbidities associated with pre-pregnancy obesity and excessive gestational weight gain // Frontiers in Cardiovascular Medicine. — 2022. — Vol. 9. — Article 844905. 38. Schein A. S. O., Bock P. M., Massierer D., Gus M., Schaan B. D. C-reactive protein and blood pres-sure variability in type 2 hypertensive diabetic pa-tients // Blood Pressure Monitoring. — 2019. — Vol. 24, No. 2. — P. 52–58. 39. Seven E. Overweight, hypertension and cardio-vascular disease: focus on adipocytokines, insulin, weight changes and natriuretic peptides // Danish Medical Journal. — 2015. — Vol. 62, No. 11. — P. 91–97. 40. Shan Z., Sun T., Huang H., et al. Association between microbiota-dependent metabolite trimethyl-amine-N-oxide and type 2 diabetes // The American Journal of Clinical Nutrition. — 2017. — Vol. 106, No. 3. — P. 888–894. 41. Smirnova N. N., Khavkin A. I., Novikova V. P., Kuprienko N. B., Belozertseva V. N., Zhestyanniko-va E. I. Composition of breast milk in obese mothers and its impact on the infant's development // Vo-prosy Prakticheskoy Pediatrii (Clinical Practice in Pediatrics). — 2022. — Vol. 17, No. 1. — P. 166–176. 42. Tang W. H. W., Bäckhed F., Landmesser U., Ha-zen S. L. Intestinal microbiota in cardiovascular health and disease // Journal of the American Col-lege of Cardiology. — 2019. — Vol. 73, No. 16. — P. 2089–2105. 43. Tang W. H. W., Wang Z., Kennedy D. J., et al. Gut microbiota-dependent trimethylamine N-oxide (TMAO) pathway contributes to both development of renal insufficiency and mortality risk in chronic kidney disease // Circulation Research. — 2015. — Vol. 116, No. 3. — P. 448–455. 44. Tang W. H. W., Wang Z., Levison B. S., et al. Intestinal microbial metabolism of phosphatidylcho-line and cardiovascular risk // The New England Journal of Medicine. — 2013. — Vol. 368, No. 17. — P. 1575–1584. 45. Ufnal M., Zadlo A., Ostaszewski R. TMAO: a small molecule of great expectations // Nutrition. — 2015. — Vol. 31, No. 11–12. — P. 1317–1323. 46. Wang Q., Guo M., Liu Y., et al. Bifidobacterium breve and Bifidobacterium longum attenuate choline-induced plasma trimethylamine N-oxide production by modulating gut microbiota in mice // Nutrients. — 2022. — Vol. 14, No. 6. — Article 1222. doi: 10.3390/nu14061222 47. Wang Z., Klipfell E., Bennett B. J., et al. Gut flora metabolism of phosphatidylcholine promotes cardiovascular disease // Nature. — 2011. — Vol. 472, No. 7341. — P. 57–63. doi: 10.1038/nature09922