Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №5 (171)
Тема статьи
СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ D НИНГ ФИБРОЗ БОСҚИЧЛАРИДА ЖИГАРНИ ДОРИ ВОСИТАЛАРДАН ЗАРАРЛАНИШ (DILI) ҲОЛАТЛАРИ (256-262)
Авторы
Осланов Абсамат Абдурахимович, Қодиров Жонибек Файзуллаевич
Учреждение
Самарқанд давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.
Аннотация
Жигарнинг дори воситалари таъсиридан зарарланиши (DILI) фармакологик препаратлар билан боғлиқ барча ножўя таъсирларнинг тахминан 10% ини ташкил қилади, сурункали вирусли гепатитларда эса эндоген интоксикация ва фиброз жигарга қўшимча юк бўлади. Мақсад: сурункали вирусли гепатит D (СВГD) нинг фиброзсиз ва фиброз босқичларида DILI ҳолатларини қиёсий ўрганиш. Материал ва усуллар: 2025 йилда Самарқанд вилоятида диспансер назоратида турган 20–75 ёшли (ўртача 47,5±10 ёш) СВГD билан оғриган 171 нафар бемор (99 эркак, 72 аёл) текширилди. Гепатит D ИФА ва ПЗР усулларида тасдиқланди, фиброз босқичи FibroScan 430 аппаратида аниқланди, DILI CIOMS бўйича R кўрсаткичи ва дори анамнези асосида ташхисланди. Натижалар: 85 нафар беморда фиброз аниқланмади (F0), 86 нафарида фиброз босқичлари ривожланган эди. DILI жами 35 нафар (20,47%) беморда аниқланди: фиброзсиз босқичда 2 нафарда (2,35%), фиброз босқичларида 33 нафарда (38,37%). DILI частотаси F3–4 босқичда 55,0% га, F4 дан юқори босқичда 78,57% га етди. Хулоса: СВГD да жигар фибрози ривожланиши DILI частотасининг кескин ортиши билан боғлиқ; бундай беморларда ҳаётий зарурат бўлмаган дори воситаларини қўллашни чеклаш ва далилларга асосланганлик даражаси юқори бўлган препаратларни танлаш тавсия этилади.
Ключевые слова
сурункали вирусли гепатит D, жигарнинг фиброзсиз ва фиброз босқичлари, DILI, жигарнинг дори воситалари таъсиридан зарарланиши.
Литературы
1. Буляев З.К., Ризаев Ж.А., Утепов П.Д. Особен-ности проявления эпидемического процесса ви-русного гепатита «А» среди детского населения Республики Узбекистан // Проблемы биологии и медицины. 2024. № 1 (151). С. 72–77. 2. Галимова С.Ф. Лекарственные поражения пече-ни (часть I) // Трансплантология. 2012. 3. Драпкина О.М. и др. Лекарственные поражения печени (ЛПП) у взрослых: клинические рекомен-дации // Экспериментальная и клиническая га-строэнтерология. 2024. № 12. С. 5–48. 4. Еремина Е.Ю. Лекарственные поражения пече-ни // Практическая медицина. 2014. Т. 1, № 77. 5. Ивашкин В.Т. Лекарственные поражения пече-ни (клинические рекомендации для врачей) // Рос-сийский журнал гастроэнтерологии, гепатологии, колопроктологии. 2019. Т. 29, № 1. С. 101–131. 6. Лазебник Л.Б. и др. Лекарственные поражения печени (ЛПП) у взрослых // Экспериментальная и клиническая гастроэнтерология. 2020. Т. 174, № 2. С. 29–54. 7. Лазебник Л.Б. и др. Лекарственные поражения печени (ЛПП) у взрослых: клинические рекомен-дации Российского научного медицинского обще-ства терапевтов и Научного общества гастроэнте-рологов России. 2022. 8. Молоствова А.Ф. и др. Лекарственные пораже-ния печени – современный взгляд на актуальную проблему // Вестник современной клинической медицины. 2022. Т. 15, № 5. С. 107–115. 9. Мухамедов Б.И., Мухамедов И.М., Ризаев Ж.А. и др. Оценка показателей системы иммунитета у пациентов, страдающих хроническим вирусным гепатитом В // Дерматовенерология. Косметоло-гия. 2023. Т. 9, № 2. С. 197–202. 10. Мухамедов Б.И., Ризаев Ж.А. и др. Нарушения микробиоценоза и местных факторов защиты по-лости рта у больных, страдающих хроническим вирусным гепатитом С, и пути их коррекции // Science and Innovation. 2023. С. 1720–1725. 11. Мухамедов Б.И., Ходжиметов А.А., Ризаев Ж.А. и др. Изменения системы транспорта цито-кинов и липидов у больных вирусным гепатитом С и различными дерматологическими проявлени-ями // Universum: химия и биология. 2024. № 6 (120). 12. Онучина Е.В. и др. Лекарственные поражения печени // Сибирский медицинский журнал (Ир-кутск). 2007. № 3. 13. Писарев А.А. Лекарственное поражение пече-ни // Крымский журнал экспериментальной и клинической медицины. 2024. Т. 14, № 1. С. 61–70. 14. Плотникова Е.Ю. и др. Клинический случай цирроза печени на фоне приема нестероидных противовоспалительных препаратов // Лечащий врач. 2020. № 2. С. 28–34. 15. Ризаев Ж.А. и др. Оценка эндогенной инток-сикации у детей с герпетическим стоматитом по спектральному составу веществ низкой и средней молекулярной массы // Клиническая стоматология. 2017. № 4 (84). С. 15–17. 16. Ризаев Ж.А., Буляев З.К., Утепов П.Д. Вирус-ные гепатиты в Узбекистане // Вестник врача (Doktor axborotnomasi). 2026. № 1 (122). С. 64–72. 17. Ризаев Ж.А., Курбаниязов З.Б., Рахманов К.Э., Махрамкулов З.М. Выбор хирургической тактики в зависимости от дооперационной топической диагностики эхинококкоза печени // Проблемы биологии и медицины. 2021. № 5.1 (131). С. 117–119. 18. Ризаев Ж.А. и др. Оптимизация диагностики различных морфологических форм эхинококкоза печени // Проблемы биологии и медицины. 2021. № 5.1 (131). С. 120–124. 19. Ризаев Ж.А., Утепов П.Д., Буляев З.К. Эпиде-миологическая оценка заболеваемости детей до 14 лет вирусным гепатитом «А» // Научный альма-нах. 2023. № 11-3 (109). С. 77–81. 20. Björnsson E.S., Bergmann O.M., Björnsson H.K., et al. Incidence, presentation, and outcomes in patients with drug-induced liver injury in the gen-eral population of Iceland // Gastroenterology. 2013. Vol. 144, № 7. P. 1419–1425. 21. DeLeve L.D., Shulman H., McDonald G.B. Tox-ic injury to hepatic sinusoids: sinusoidal obstruction syndrome (veno-occlusive disease) // Seminars in Liver Disease. 2002. Vol. 22. P. 27–42. 22. Deng Y., Wang C., Fu Y., Li D., Ji D. A high relapse risk of chronic drug-induced liver injury is correlated with a greater severity of liver fibrosis // Journal of Southern Medical University. 2022. № 11. 23. Devarbhavi H.C., Philips C.A. Drug-induced liv-er injury in patients with underlying liver disease // Clinical Liver Disease. 24. Ghabril M. Drug-induced liver injury in patients with chronic liver disease // Liver International. 2025. 25. Hayashi P.H., Björnsson E.S. Long-term out-comes after drug-induced liver injury // Current Hepatology Reports. 2018. Vol. 17, № 3. P. 292–299. 26. Hayashi P.H., Fontana R.J. Clinical features, diagnosis, and natural history of drug-induced liver injury // Seminars in Liver Disease. 2014. Vol. 34, № 2. 27. Jaeschke H., et al. Mechanisms of hepatotoxicity // Toxicological Sciences. 2002. Vol. 66. P. 166–176. 28. Khoury T., et al. Drug-induced liver injury: re-view with a focus on genetic factors, tissue diagno-sis, and treatment options // Journal of Clinical and Translational Hepatology. 2015. Vol. 3. P. 99–108. 29. Kozielewicz D.M., Stalke P. Drug-induced liver injury. Part II: Late complications and hepatotoxici-ty monitoring // Clinical and Experimental Hepatol-ogy. 2025. Vol. 11, № 2. P. 89–96. 30. Leone A., Nie A., Brandon Parker J., et al. Oxi-dative stress/reactive metabolite gene expression sig-nature in rat liver detects idiosyncratic hepatotoxi-cants // Toxicology and Applied Pharmacology. 2014. Vol. 275, № 3. P. 189–197. 31. Maddrey W.C., Boitnott J.K. Drug-induced chronic liver disease // Gastroenterology. 1977. Vol. 72, № 6. P. 1348–1353. 32. Mao Y., et al. Chinese guideline for the diagno-sis and treatment of drug-induced liver injury: an update. 33. Ostapowicz G., Fontana R.J., Schiødt F.V., et al. Results of a prospective study of acute liver failure at 17 tertiary care centers in the United States // An-nals of Internal Medicine. 2002. Vol. 137. P. 947–954. 34. Rizayev J.A. et al. Role of endogenous intoxica-tion in the development of herpes-associated exuda-tive erythema multiforme // Journal of Biomedicine and Practice. 2024. Vol. 9, № 4. 35. Robin M.-A., et al. Plasma membrane cyto-chromes P450 as neoantigens and autoimmune tar-gets in drug-induced hepatitis // Journal of Hepatol-ogy. 1997. Vol. 26, Suppl. 1. P. 23–30. 36. Sgro C. et al. Incidence of drug-induced hepatic injuries: a French population-based study // Hepatol-ogy. 2002. Vol. 36, № 2. P. 451–455. 37. Stine J.G., Chalasani N. Chronic liver injury in-duced by drugs: a systematic review // Liver Interna-tional. 2015. Vol. 35, № 11. P. 2343–2353. 38. Trauner M., Meier P.J., Boyer J.L. Molecular pathogenesis of cholestasis // New England Journal of Medicine. 1998. Vol. 339. P. 1217–1227.