Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №4 (170)


Тема статьи

ДУНЁДА КЕСАРЧА КЕСИШ ОПЕРАЦИЯЛАРИ ЧАСТОТАСИНИНГ ЎСИШ САБАБЛАРИ ВА УНИ КАМАЙТИРИШ ИСТИҚБОЛЛАРИ (439-446)

Авторы

Атаева Фарзона Нуриддиновна

Учреждение

Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Аннотация

Мазкур адабиётлар шарҳида дунё миқёсида кесарча кесиш операциялари частотасининг тарихий ўзгариши, унинг жадал ўсиши сабаблари ва ушбу кўрсаткични хавфсиз камайтириш йўллари таҳлил қилинган. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) томонидан тавсия этилган 10–15% чегара ҳозирги ижтимоий-иқтисодий шароитларга мос келмаслиги, глобал частотанинг 1990-йиллардаги 7–8% дан 2020 йилда 21,1% гача ошгани ва 2030 йилга бориб 28,5% ни ташкил этиши прогноз қилинаётгани кўрсатиб ўтилган. Частота ва оналар ҳамда перинатал ўлим ўртасидаги боғлиқлик кўп жиҳатдан тиббий эмас, балки ижтимоий-иқтисодий омиллар билан белгиланиши таъкидланади. Ўсишнинг асосий сабаблари сифатида тиббий кўрсатмасиз, аёлнинг хоҳишига кўра ўтказилаётган операциялар, туғувчиларнинг ёши ортиши, семизлик, гестацион диабет ва йирик ҳомила, шунингдек бачадонида чандиғи бор аёллар улушининг кўпайиши келти-рилган. Камайтириш йўллари сифатида клиник ва клиник бўлмаган ёндашувлар - Робсон таснифидан фойда-ланиш, туғруқ индукциясидан оқилона фойдаланиш, интранатал ультратовуш ва ҳомила ҳолатини «ақлли» электрон мониторинг қилиш технологиялари муҳокама қилинади. Хулоса қилинадики, частотани хавфсиз камайтириш фақат комплекс, кўп қиррали ёндашув асосида мумкин.

Ключевые слова

кесарча кесиш, операция частотаси, оналар ўлими, перинатал ўлим, Робсон таснифи, туғруқ индукцияси.

Литературы

1. Баев О.Р. Причины роста и пути снижения ча-стоты кесарева сечения в современном акушер-стве // Вестник РАМН. - 2024. - Т. 79, № 5. - С. 385–392. DOI: 10.15690/vramn17966. 2. Гурьев Д.Л., Охапкин М.Б., Гурьева М.С. и др. Снижение частоты кесарева сечения и перина-тальных потерь в стационаре уровня 3А с исполь-зованием классификации Робсона // Доктор.Ру. - 2019. - № 4 (159). - С. 8–13. 3. Есжанова А.А., Бекетова М.А., Ризаев Ж.А., Агабабян Л.Р. Сравнительная оценка перинаталь-ных исходов при различных стратегиях коррекции гестационного сахарного диабета // Акушерство и гинекология. - 2026. - № 7. - С. 66–71. 4. Кухарчик Ю.В., Гутикова Л.В., Зверко В.Л. и др. Анализ частоты операций кесарева сечения по классификации Робсона // Репродуктивное здоро-вье. Восточная Европа. - 2020. - Т. 10, № 2. - С. 148–154. 5. Мирошников А.Е., Жаркин Н.А., Шевцова Е.П. и др. Акушерский аудит частоты кесарева сечения в стационаре II уровня за 2016–2019 гг. на основе классификации М. Робсона // Вестник Волгоградского государственного медицинского университета. - 2020. - № 4 (76). - С. 65–67. 6. Ризаев Ж.А., Абдуллаева Л.С., Каттаходжаева М.Х. Значение коррекции некоторых медицин-ских и организационных факторов в профилакти-ке угрожающих жизни состояний среди беремен-ных // Медицинский журнал Узбекистана. - 2025. - Т. 1, № 2. - С. 201–207. 7. Ризаев Ж.А., Асадов Д.А. Оценка эффективно-сти кесарева сечения в родильных учреждениях Республики Узбекистан // Биология ва тиббиёт муаммолари. - 2024. - № 1 (151). - С. 191–195. 8. Ризаев Ж.А., Давлатова А. Лечение болезней полости рта при беременности как профилактика гнойно-септических осложнений послеродового периода // Доктор ахборотномаси. - 2023. - № 1 (109). - С. 127–131. 9. Ризаев Ж.А., Давлятова А.А., Агабабян Л.Р. Предикторы развития материнского сепсиса // Биология ва тиббиёт муаммолари. - 2023. - № 6 (150). - С. 224–230. 10. Ризаев Ж.А., Давлятова А.А., Агабабян Л.Р. Пути снижения материнской смертности - после-родовый сепсис // Journal of Biomedicine and Practice. - 2023. - Т. 8, № 6. - С. 9–19. 11. Ризаев Ж.А., Камалов А.И. Анализ показате-лей материнской и перинатальной смертности (2020–2024) как инструмент управления акушер-ской службой // Доктор ахборотномаси. - 2026. - № 1 (122). - С. 73–75. 12. Ризаев Ж.А., Камалов А.И. Оценка доступно-сти и качества антенатальной помощи (опрос 1000 беременных) // Доктор ахборотномаси. - 2026. - № 1 (122). - С. 76–78. 13. Чурганова А.А., Гурджиханова М.Х., Алиева Ф.Н. и др. Значение аудита методов родоразреше-ния в оптимизации показаний к кесареву сечению и снижению его частоты в современном акушер-стве // Вопросы гинекологии, акушерства и пери-натологии. - 2021. - Т. 20, № 2. - С. 44–49. 14. Alipour A., Hantoushzadeh S., Hessami K., et al. A global study of the association of cesarean rate and the role of socioeconomic status in neonatal mortality rate in the current century // BMC Preg-nancy and Childbirth. - 2022. - Vol. 22, No. 1. - Art. 821. DOI: 10.1186/s12884-022-05133-9. 15. American College of Obstetricians and Gynecol-ogists; Society for Maternal-Fetal Medicine; Caugh-ey A.B., Cahill A.G., Guise J.M., et al. Safe preven-tion of the primary cesarean delivery // American Journal of Obstetrics and Gynecology. - 2014. - Vol. 210, No. 3. - P. 179–193. DOI: 10.1016/j.ajog.2014.01.026. 16. Babazhanova Sh.D., Oblayorova M.I. Caesarean section trends in Uzbekistan // Journal of Reproduc-tive Health and Uro-Nephrology Research. - 2026. - Vol. 7, No. 1. - P. 47–50. 17. Betran A.P., Ye J., Moller A.B., et al. Trends and projections of caesarean section rates: global and regional estimates // BMJ Global Health. - 2021. - Vol. 6, No. 6. - e005671. DOI: 10.1136/bmjgh.2021.005671. 18. Carter E.D., Walker P.N. Estimating c-section coverage: Assessing method performance and char-acterizing variations in coverage // Journal of Global Health. - 2022. - Vol. 12. - 08002. DOI: 10.7189/jogh.12.08002. 19. Chen I., Opiyo N., Tavender E., et al. Non-clinical interventions for reducing unnecessary cae-sarean section // Cochrane Database of Systematic Reviews. - 2018. - No. 9. - CD005528. DOI: 10.1002/14651858.CD005528.pub3. 20. Cheng P.J., Cheng Y.H., Shaw S.S.W., et al. Re-ducing primary cesarean delivery rate through im-plementation of a smart intrapartum surveillance system // NPJ Digital Medicine. - 2023. - Vol. 6, No. 1. - Art. 126. DOI: 10.1038/s41746-023-00867-y. 21. Dall’Asta A., Angeli L., Masturzo B., et al. Pre-diction of spontaneous vaginal delivery in nullipa-rous women with a prolonged second stage of labor: the value of intrapartum ultrasound // American Journal of Obstetrics and Gynecology. - 2019. - Vol. 221, No. 6. - P. 642.e1–642.e13. DOI: 10.1016/j.ajog.2019.09.045. 22. Dögl M., Romundstad P., Berntzen L.D., et al. Elective induction of labor: A prospective observa-tional study // PLoS One. - 2018. - Vol. 13, No. 11. - e0208098. DOI: 10.1371/journal.pone.0208098. 23. Katzir T., Brezinov Y., Khairish E., et al. Intra-partum ultrasound use in clinical practice as a pre-dictor of delivery mode during prolonged second stage of labor // Archives of Gynecology and Obstet-rics. - 2023. - Vol. 307, No. 3. - P. 763–770. DOI: 10.1007/s00404-022-06469-5. 24. Middleton P., Shepherd E., Morris J., et al. In-duction of labour at or beyond 37 weeks’ gestation // Cochrane Database of Systematic Reviews. - 2020. - No. 7. - CD004945. DOI: 10.1002/14651858.CD004945.pub5. 25. Molina G., Weiser T.G., Lipsitz S.R., et al. Rela-tionship between Cesarean Delivery Rate and Ma-ternal and Neonatal Mortality // JAMA. - 2015. - Vol. 314, No. 21. - P. 2263–2270. DOI: 10.1001/jama.2015.15553. 26. Muraca G.M., Joseph K.S., Razaz N., et al. Crude and adjusted comparisons of cesarean delivery rates using the Robson classification: A population-based cohort study in Canada and Sweden, 2004 to 2016 // PLoS Medicine. - 2022. - Vol. 19, No. 8. - e1004077. DOI: 10.1371/journal.pmed.1004077. 27. Pergialiotis V., Bellos I., Antsaklis A., et al. Ma-ternal and neonatal outcomes following a prolonged second stage of labor: A meta-analysis of observa-tional studies // European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology. - 2020. - Vol. 252. - P. 62–69. DOI: 10.1016/j.ejogrb.2020.06.018. 28. Piva V.M.R., Voget V., Nucci L.B. Cesarean sec-tion rates according to the Robson Classification and its association with adequacy levels of prenatal care: a cross-sectional hospital-based study in Brazil // BMC Pregnancy and Childbirth. - 2023. - Vol. 23, No. 1. - Art. 455. DOI: 10.1186/s12884-023-05768-2. 29. Rizayev J.A., Agababyan L.R., Kamalov A.I. Ayollarda tug‘ruqdan keyingi qon ketishlarni oldini olish va ularga qarshi kurashish bo‘yicha ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifatining monitoringini tashkil etish // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. - 2021. - Vol. 1, No. 10. - P. 166–178. 30. Rizayev J.A., Agababyan L.R., Kamalov A.I. Prevention and Treatment of Postpartum Hemor-rhage // Central Asian Journal of Medical and Natu-ral Science. - 2021. - Vol. 2, No. 4. - P. 204–209. 31. Roberge S., Boutin A., Bujold E., et al. Impact of Audits and Multifaceted Intervention on Vaginal Birth After Caesarean: Secondary Analysis of the QUARISMA Trial // Journal of Obstetrics and Gy-naecology Canada. - 2019. - Vol. 41, No. 5. - P. 608–615. DOI: 10.1016/j.jogc.2018.05.044. 32. Rydahl E., Declercq E., Juhl M., et al. Cesarean section on a rise-Does advanced maternal age ex-plain the increase? A population register-based study // PLoS One. - 2019. - Vol. 14, No. 1. - e0210655. DOI: 10.1371/journal.pone.0210655. 33. Singh S.K., Kumar R., Agarwal A., et al. Intra-partum cardiotocographic monitoring and its correla-tion with neonatal outcome // Journal of Family Medicine and Primary Care. - 2022. - Vol. 11, No. 11. - P. 7398–7405. DOI: 10.4103/jfmpc.jfmpc_1525_22. 34. Sosa C., de Mucio B., Colomar M., et al. The impact of maternal morbidity on cesarean section rates: exploring a Latin American network of senti-nel facilities using the Robson’s Ten Group Classifi-cation System // BMC Pregnancy and Childbirth. - 2023. - Vol. 23, No. 1. - Art. 605. DOI: 10.1186/s12884-023-05937-3. 35. Visser G.H.A., Ayres-de-Campos D., Barnea E.R., et al. FIGO position paper: how to stop the caesarean section epidemic // Lancet. - 2018. - Vol. 392, No. 10155. - P. 1286–1287. DOI: 10.1016/S0140-6736(18)32113-5. 36. World Health Organization. WHO Recommenda-tions: Non-Clinical Interventions to Reduce Unnec-essary Caesarean Sections. - Geneva: WHO, 2018. - 82 p. 37. Ye J., Zhang J., Mikolajczyk R., et al. Associa-tion between rates of caesarean section and maternal and neonatal mortality in the 21st century: a world-wide population-based ecological study with longi-tudinal data // BJOG. - 2016. - Vol. 123, No. 5. - P. 745–753. DOI: 10.1111/1471-0528.13592. 38. Zhang L., Zhang L., Li M., et al. A cluster-randomized field trial to reduce cesarean section rates with a multifaceted intervention in Shanghai, China // BMC Medicine. - 2020. - Vol. 18, No. 1. - Art. 27. DOI: 10.1186/s12916-020-1491-6. 39. Zipori Y., Grunwald O., Ginsberg Y., et al. The impact of extending the second stage of labor to pre-vent primary cesarean delivery on maternal and neo-natal outcomes // American Journal of Obstetrics and Gynecology. - 2019. - Vol. 220, No. 2. - P. 191.e1–191.e7. DOI: 10.1016/j.ajog.2018.10.028.