Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №2 (168)


Тема статьи

ЭПИЛЕПСИЯ ВА ФУНКЦИОНАЛ ТУТҚАНОҚЛАРДА РУҲИЙ КОМОРБИД ҲОЛАТЛАР: ХАВОТИР-ДЕПРЕССИВ, СТРЕССГА БОҒЛИҚ ҲАМДА СУИТСИДАЛ БУЗИЛИШЛАРНИНГ КЛИНИК ТАҲЛИЛИ (370-375)

Авторы

Хаятов Рустам Батирбекович

Учреждение

Самарқанд Давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Самарқанд ш.

Аннотация

Кириш. Турли хил тутқаноқ шакллари билан кечувчи касалликларда психоэмоционал бузилишлар ва суицидал хатар муҳим клиник муаммо ҳисобланади. Бироқ ушбу ҳолатларнинг тарқалиш даражаси касалликнинг нозо-логик турига боғлиқ ҳолда сезиларли фарқланиши мумкин. Тадқиқот мақсади. Катталар орасида учрайдиган тутқаноқ ҳолатларида депрессия, хавотир, стресс ва суицидал хатар бўйича ижобий скрининг натижаларининг учраш частотасини фокал эпилепсия, идиопатик генерализацияланган эпилепсия ва функционал тутқаноқлар билан оғриган, клиник жиҳатдан мослаштирилган гуруҳларда солиштирма таҳлил қилиш. Материаллар ва тадқиқот усуллари. Тадқиқот бир марталик, кесим (cross-sectional) дизайнда ўтказилди. Танловга 19–55 ёш оралиғидаги, фокал эпилепсия, идиопатик генерализацияланган эпилепсия ёки функционал тутқаноқлар ташхиси қўйилган ва 2024-йил декабридан 2025-йил декабригача Самарқанд шаҳридаги Республика илмий-амалий руҳий саломатлик маркази филиалида амбулатор кузатувда бўлган беморлар, жумладан режалаштирилган назорат ташрифлари давомида текширувдан ўтган шахслар киритилди. Депрессив ва хавотирли симптомлар ҳамда стресс даражасини баҳолашда DASS-21 (Depression–Anxiety–Stress Scale) валидациядан ўтган шкаласи қўлланилди. Суицидал хатар Бекнинг суицидал ниятлар шкаласи (BSSI) ёрдамида аниқланди. Натижалар ва уларнинг муҳокамаси. Тадқиқотда жами 120 нафар бемор иштирок этди, шундан 30 нафари фокал эпилепсия, 60 нафари идиопатик генерализацияланган эпилепсия ва 30 нафари функционал тутқаноқлар билан касалланган эди. Депрессия ва хавотир бўйича ижобий скрининг натижалари функционал тутқаноқларга эга беморларда идиопатик генерализацияланган эпилепсия гуруҳига нисбатан анча юқори частотада қайд этилди. Шу билан бирга, функционал тутқаноқларга эга беморлардаги стресс даражаси генерализацияланган эпилепсия гуруҳидаги кўрсаткичлардан статистик жиҳатдан ишончли фарқ қилмади. Суицидал хатар бўйича ҳам гуруҳлар ўртасида сезиларли тафовут аниқланмади. Хулосалар. Функционал тутқаноқлар руҳий коморбид бузилишларнинг юқори даражада учраши билан тавсифланади бўлиб, айрим жиҳатларда бу кўрсаткичлар эпилепсия билан оғриган беморлардаги кўрсаткичлардан ҳам устун бўлиши мумкин. Олинган натижалар тутқаноқ билан кечувчи ҳолатларда психик бузилишларни эрта аниқлаш ва суицидал хатарни баҳолаш мақсадида стандартлаштирилган ва валидацияланган скрининг воситаларини мажбурий равишда клиник текширув ва даволаш стратегиясига киритиш зарурлигини кўрсатади.

Ключевые слова

эпилепсия, функционал тутқаноқлар, хавотир, депрессия, стресс.

Литературы

1. Абдуллаева Н. Н., Вязикова Н. Ф., Шмырина К. В. Особенности эпилепсии у лиц, перенесших острое нарушение мозгового кровообращения //Доброхотовские чтения. – 2017. – С. 31-34. 2. Азизова Р. Б., Абдуллаева Н. Н., Усмоналиев И. И. Изменение высших когнитивных функций у больных с эпилепсией //Вопросы науки и образо-вания. – 2019. – №. 28 (77). – С. 87-96. 3. Игамова С. С., Джурабекова А. Т., Хамедова Ф. С. Комплексный подход к противосудорожной терапии при симптоматической эпилепсии и го-ловная боль у больных с новообразованиями го-ловного мозга //Российский журнал боли. – 2015. – №. 1. – С. 100-101. 4. Ризаев Ж. А., Хакимова С. З., Заболотских Н. В. Результаты лечения больных с хроническим болевым синдромом при дорсопатии бруцеллезно-го генеза //Uzbek journal of case reports. – 2022. – Т. 2. – №. 3. – С. 18-25. 5. Ризаев Ж. А. и др. Дополнительные подходы к функциональной и визуализационной диагности-ке головного мозга при разработке индивидуали-зированных стратегий помощи для пациентов с неврологическими проблемами //Uzbek journal of case reports. – 2023. – Т. 3. – №. 4. – С. 15-19. 6. Ризаев Ж. А. и др. Объективизация клинико-неврологической картины повторного инсульта у пожилых //Uzbek journal of case reports. – 2023. – Т. 3. – №. 3. – С. 24-31. 7. Ризаев Ж. А., Хакимова С. З. Фармакодинамика и клиническое применение хондропротекторов при неврологических проблемах //Uzbek journal of case reports. – 2023. – Т. 3. – №. 2. – С. 44-47. 8. Mangaard S, Gesche J, Delcomyn L, Beier CP (2021) The burden of disease of idiopathic/genetic generalized epilepsy—a nationwide online survey. Epilepsy Behav. https://d oi. org/ 10. 1016/j. yebeh. 2021. 108232 9. Gesche J, Rubboli G, Beier CP (2024) Prodromal phase of idiopathic generalized epilepsy: a register-based case control study. Neurology 103(8):e209921 10. Вассерман Л.И. Нейропсихологическая диа-гностика при эпилепсии. Эпилепсия. СПб. 2010; 185-214. 11. Karapinar E., YunusoĞlu C., Tekin B., Dede H.O., Bebek N., Baykan B., Gürses C. Depression is a major determinant of sleep abnormalities in pa-tients with epilepsy. Arq Neuropsiquiatr. 2020. vol. 78. no. 12. P. 772-777. 12. Vacca M., Fernandes M., Spanetta M., Placidi F., Izzi F., Lombardo C., Mercuri N.B., Liguori C. De-pressive symptoms in patients with epilepsy and clinically associated features in a single tertiary cen-ter. Neurological Sciences. 2022. vol. 43. no. 3. P. 1965-1974. 13. Abraham N., Buvanaswari P., Rathakrishnan R., Tran B.X., Thu G.V., Nguyen L.H., Ho C.S., Ho R.C. A meta-analysis of the rates of suicide ideation, attempts and deaths in people with epilepsy. Int J. Environ Res Public Health. 2019. vol. 16. no. 8. Р. 1451. 14. Li Q., Chen D., Zhu L., Wang H.J., Xu D., Tan G., Zhang Yu, Liu L. Depression in people with epi-lepsy in West China: Status, risk factors and treat-ment gap. Seizure. 2019. vol. 66. P. 86-92.