Биология ва тиббиёт муаммолари 2026, №4 (170)
Тема статьи
КАРДИОМИОПАТИЯЛАРДА МИОКАРДНИНГ МАГНИТ-РЕЗОНАНС ТОМОГРАФИК БИО-МАРКЕРЛАРИ: ДИАГНОСТИК ИМКОНИЯТЛАР, ПРОГНОСТИК АҲАМИЯТ ВА МЕТА-ТАҲЛИЛ НАТИЖАЛАРИ (566-577)
Авторы
Юнусова Лалита Ринатовна, Каюмов Азиз Ильхамович
Учреждение
1 - Тошкент давлат тиббиёт университети, Ўзбекистон Республикаси, Тошкент ш.; 2 - Ўзбекистон Республикаси Дзюдо федерацияси, Ўзбекистон Республикаси, Тошкент ш.
Аннотация
Долзарблиги. Кардиомиопатиялар миокарднинг гетероген касалликлари гуруҳи бўлиб, юрак етишмовчили-ги, ҳаёт учун хавфли аритмиялар ва тўсатдан юрак ўлими ривожланишининг юқори хавфи билан боғлиқ. Сўнгги йилларда юракнинг магнит-резонанс томографияси кардиомиопатияли беморларда ташхис қўйиш ва хавфни стратификация қилишнинг муҳим усули сифатида кенг қўлланилмоқда. Ушбу усул миокард ту-зилиши, фиброз даражаси ва тўқимавий ўзгаришларни ноинвазив баҳолаш имкониятини яратади. Айниқса, гадолинийнинг кечикиб тўпланиши, Т1 ва Т2 карталаш кўрсаткичлари ҳамда миокарднинг ҳужайрадан ташқари ҳажми каби магнит-резонанс биомаркерлари юқори диагностик ва прогностик аҳамият касб этмоқда. Тадқиқот мақсади. Турли шаклдаги кардиомиопатияларда миокарднинг магнит-резонанс био-маркерларининг диагностик ва прогностик аҳамиятини баҳолашга бағишланган адабиёт маълумотларини тизимли таҳлил қилиш ва мета-таҳлил ўтказиш. Материаллар ва усуллар. Кардиомиопатияларнинг турли фенотипларида миокарднинг магнит-резонанс биомаркерларининг диагностик ва прогностик аҳамиятига бағишланган маҳаллий ва хорижий илмий нашрларнинг тизимли таҳлили амалга оширилди. Адабиётлар қидируви PubMed, Scopus, Web of Science ва Google Scholar халқаро маълумотлар базаларида олиб борилди. Таҳлилга 2009–2025 йилларда нашр этилган оригинал тадқиқотлар, тизимли шарҳлар, мета-таҳлиллар, консенсус ҳужжатлари ва клиник тавсиялар киритилди. Натижалар. Ўтказилган таҳлил кар-диомиопатияларнинг турли фенотипларида миокарднинг магнит-резонанс биомаркерлари юқори диагно-стик ва прогностик қийматга эга эканлигини кўрсатди. Нохуш юрак-қон томир ҳодисаларининг энг муҳим предиктори сифатида гадолинийнинг кечикиб тўпланиши намоён бўлиб, унинг мавжудлиги ва ҳажми қоринчалар аритмиялари, юрак етишмовчилигининг прогрессияси, кардиовертер-дефибриллятор имплан-тациясига эҳтиёж ҳамда тўсатдан юрак ўлими хавфининг ортиши билан ишончли боғлиқлиги аниқланди. Натив Т1 карталаш ва миокарднинг ҳужайрадан ташқари ҳажмини баҳолаш кўрсаткичлари касалликнинг клиник намоён бўлишидан олдин диффуз интерстициал фиброзни аниқлаш имконини бериб, миокард ремо-делланишини эрта ташхислашга хизмат қилди. Т2 карталаш параметрларидаги ўзгаришлар миокарднинг фаол яллиғланиши ва шикастланиши билан корреляция қилиб, турли кардиомиопатия шаклларининг диф-ференциал ташхисини яхшилаши кўрсатилди. Магнит-резонанс биомаркерларининг энг юқори прогностик аҳамияти гипертрофик, дилатацион ва аритмоген кардиомиопатияларда кузатилиб, улардан фойдала-ниш анъанавий клиник ва эхокардиографик кўрсаткичларга нисбатан хавфни стратификация қилиш аниқлигини сезиларли даражада ошириши аниқланди. Магнит-резонанс томография маълумотларини ге-нетик маркерлар ва клиник хавф омиллари билан биргаликда қўллаш нохуш клиник натижаларни аниқроқ прогноз қилиш ҳамда беморларни юритиш тактикасини оптималлаштириш имконини берди. Олинган натижалар замонавий магнит-резонанс биомаркерлари касаллик прогрессиясининг мустақил предиктор-лари эканлигини ва улар шахсийлаштирилган ташхис ҳамда прогнозлашнинг муҳим воситаси сифатида хизмат қилишини тасдиқлади. Хулоса. Миокарднинг магнит-резонанс биомаркерлари кардиомиопатия-ларни ташхислаш, хавфни стратификация қилиш ва касаллик кечишини прогнозлашда юқори информатив-ликка эга бўлган воситалар ҳисобланади. Уларни замонавий диагностик алгоритмларга интеграция қилиш беморларни шахсийлаштирилган тарзда бошқариш, нохуш юрак-қон томир ҳодисалари хавфини аниқроқ баҳолаш ва профилактика самарадорлигини оширишга хизмат қилади.
Ключевые слова
кардиомиопатия, юракнинг магнит-резонанс томографияси, гадолинийнинг кечикиб тўпланиши, Т1 кар-талаш, Т2 карталаш, миокарднинг ҳужайрадан ташқари ҳажми, миокард фибрози, хавфни стратифика-ция қилиш, тўсатдан юрак ўлими, мета-таҳлил.
Литературы
1. Абдуллаев Т.А., Цой И.А. Кардиомиопатии по ESC 2023: ключевые изменения и внедрение // Кардиология Узбекистана. – 2024. – Т. 1, № 1. – С. 30–36. – DOI: 10.70626/3060-4850-2024-1-1-30-36. 2. Александрова С.А., Глазкова Е.Ю., Голухова Е.З. Магнитно-резонансная томография сердца при аритмогенной кардиомиопатии: развитие критериев диагностики и новые возможности // Российский кардиологический журнал. – 2024. – Т. 29, № 11S. – Art. 6118. – DOI: 10.15829/1560-4071-2024-6118. 3. Грознова О.С., Леонтьева И.В., Полякова А.В. Современные методы обследования больных ги-пертрофической кардиомиопатией // Российский вестник перинатологии и педиатрии. – 2014. – Т. 59, № 4. – С. 23–27. 4. Черных Н.Ю., Грознова О.С., Тарасова А.А., Шигабеев И.М. Биохимические маркеры ишемии, сердечной недостаточности и деформации мио-карда у детей с гипертрофической кардиомиопа-тией // Педиатрия. Consilium Medicum. – 2018. – № 4. – С. 80–84. – DOI: 10.26442/24138460.2018.4.180151. 5. Шаяхметова С.В., Синицын В.Е., Афанасьев А.В. Магнитно-резонансная томография сердца при гипертрофической кардиомиопатии: диагно-стические возможности, применение в клиниче-ской практике, прогностическая значимость // Российский кардиологический журнал. – 2019. – Т. 24, № 12. – С. 131–136. – DOI: 10.15829/1560-4071-2019-12-131-136. 6. Amano Y., Kitamura M., Takano H., et al. Cardi-ac MR imaging of hypertrophic cardiomyopathy: techniques, findings, and clinical relevance // Mag-netic Resonance in Medical Sciences. – 2018. – Vol. 17, No. 2. – P. 120–131. – DOI: 10.2463/mrms.rev.2017-0145. 7. Arbelo E., Protonotarios A., Gimeno J.R., et al. 2023 ESC Guidelines for the management of cardi-omyopathies // European Heart Journal. – 2023. – Vol. 44, No. 37. – P. 3503–3626. – DOI: 10.1093/eurheartj/ehad194. 8. Assis F.R., Krishnan A., Zhou X., et al. Cardiac sympathectomy for refractory ventricular tachycar-dia in arrhythmogenic right ventricular cardiomyo-pathy // Heart Rhythm. – 2019. – Vol. 16, No. 7. – P. 1003–1010. – DOI: 10.1016/j.hrthm.2019.01.019. 9. Bazylev V.V., Voevodin A.B., Masyutin A.S. Assessment of long-term changes in subvalvular aortic stenosis in patients following transcatheter aortic valve implantation // CardioSomatics. – 2024. – Vol. 15, No. 4. – P. 299–306. – DOI: 10.17816/CS635665. 10. Becker M.A.J., Cornel J.H., van de Ven P.M., van Rossum A.C., Allaart C.P., Germans T. The prognostic value of late gadolinium-enhanced cardi-ac magnetic resonance imaging in nonischemic di-lated cardiomyopathy: a review and meta-analysis // JACC: Cardiovascular Imaging. – 2018. – Vol. 11, No. 9. – P. 1274–1284. – DOI: 10.1016/j.jcmg.2018.03.006. 11. Bourfiss M., Prakken N.H.J., van der Heijden J.F., et al. Diagnostic value of native T1 mapping in arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy // JACC: Cardiovascular Imaging. – 2019. – Vol. 12, No. 8, Pt. 1. – P. 1580–1582. – DOI: 10.1016/j.jcmg.2019.01.023. 12. Briasoulis A., Mallikethi-Reddy S., Palla M., Alesh I., Afonso L. Myocardial fibrosis on cardiac magnetic resonance and cardiac outcomes in hyper-trophic cardiomyopathy: a meta-analysis // Heart. – 2015. – Vol. 101, No. 17. – P. 1406–1411. – DOI: 10.1136/heartjnl-2015-307682. 13. Cadrin-Tourigny J., Bosman L.P., Nozza A., et al. A new prediction model for ventricular arrhyth-mias in arrhythmogenic cardiomyopathy // European Heart Journal. – 2019. – Vol. 40. – P. 1850–1858. – DOI: 10.1093/eurheartj/ehz103. 14. Caforio A.L.P., Pankuweit S., Arbustini E., et al. Current state of knowledge on aetiology, diagnosis, management, and therapy of myocarditis: a position statement of the European Society of Cardiology Working Group on Myocardial and Pericardial Dis-eases // European Heart Journal. – 2013. – Vol. 34, No. 33. – P. 2636–2648. – DOI: 10.1093/eurheartj/eht210. 15. Canepa M., Fumagalli C., Tini G., et al. Tem-poral trend of age at diagnosis in hypertrophic cardi-omyopathy: an analysis of the International Sarco-meric Human Cardiomyopathy Registry // Circula-tion: Heart Failure. – 2020. – Vol. 13, No. 9. – Art. e007230. – DOI: 10.1161/CIRCHEARTFAILURE.120.007230. 16. Corrado D., Perazzolo Marra M., Zorzi A., et al. Diagnosis of arrhythmogenic cardiomyopathy: the Padua criteria // International Journal of Cardiology. – 2020. – Vol. 319. – P. 106–114. – DOI: 10.1016/j.ijcard.2020.06.005. 17. Corrado D., Anastasakis A., Basso C., et al. Pro-posed diagnostic criteria for arrhythmogenic cardio-myopathy: a consensus report // International Jour-nal of Cardiology. – 2024. – Vol. 395. – Art. 131447. – DOI: 10.1016/j.ijcard.2023.131447. 18. DeVries J.H., Irs A., Hillege H.L. The European Medicines Agency assessment of mavacamten as treatment of symptomatic obstructive hypertrophic cardiomyopathy in adult patients // European Heart Journal. – 2023. – Vol. 44, No. 36. – P. 3492–3494. – DOI: 10.1093/eurheartj/ehad429. 19. Di Marco A., Anguera I., Schmitt M., et al. Late gadolinium enhancement and the risk for ventricular arrhythmias or sudden death in dilated cardiomyopa-thy: systematic review and meta-analysis // JACC: Heart Failure. – 2017. – Vol. 5, No. 1. – P. 28–38. – DOI: 10.1016/j.jchf.2016.09.017. 20. Elliott P.M., Anastasakis A., Borger M.A., et al. 2014 ESC Guidelines on diagnosis and management of hypertrophic cardiomyopathy // European Heart Journal. – 2014. – Vol. 35. – P. 2733–2779. – DOI: 10.1093/eurheartj/ehu284. 21. Escobar-Lopez L., Ochoa J.P., Royuela A., et al. Clinical risk score to predict pathogenic genotypes in patients with dilated cardiomyopathy // Journal of the American College of Cardiology. – 2022. – Vol. 80, No. 11. – P. 1115–1126. – DOI: 10.1016/j.jacc.2022.06.040. 22. Forleo C., Carella M.C., Basile P., et al. The role of magnetic resonance imaging in cardiomyopathies in the light of new guidelines: a focus on tissue mapping // Journal of Clinical Medicine. – 2024. – Vol. 13, No. 9. – Art. 2621. – DOI: 10.3390/jcm13092621. 23. Gigli M., Stolfo D., Merlo M., et al. Pathophysi-ology of dilated cardiomyopathy: from mechanisms to precision medicine // Nature Reviews Cardiology. – 2025. – Vol. 22. – P. 183–198. 24. Green E.M., Wakimoto H., Anderson R.L., et al. A small-molecule inhibitor of sarcomere contractili-ty suppresses hypertrophic cardiomyopathy in mice // Science. – 2016. – Vol. 351, No. 6273. – P. 617–621. – DOI: 10.1126/science.aad3456. 25. Green J.J., Berger J.S., Kramer C.M., Salerno M. Prognostic value of late gadolinium enhancement in clinical outcomes for hypertrophic cardiomyopathy // JACC: Cardiovascular Imaging. – 2012. – Vol. 5, No. 4. – P. 370–377. – DOI: 10.1016/j.jcmg.2011.11.021. 26. Gulati A., Jabbour A., Ismail T.F., et al. Associa-tion of fibrosis with mortality and sudden cardiac death in patients with nonischemic dilated cardio-myopathy // JAMA. – 2013. – Vol. 309, No. 9. – P. 896–908. – DOI: 10.1001/jama.2013.1363. 27. Heermann P., Fritsch H., Koopmann M., et al. Biventricular myocardial strain analysis using cardi-ac magnetic resonance feature tracking in patients with distinct types of right ventricular diseases com-paring arrhythmogenic right ventricular cardiomyo-pathy, right ventricular outflow-tract tachycardia, and Brugada syndrome // Clinical Research in Cardi-ology. – 2019. – Vol. 108, No. 10. – P. 1147–1162. – DOI: 10.1007/s00392-019-01450-w. 28. Hundley W.G., Bluemke D.A., Finn J.P., et al. ACCF/ACR/AHA/NASCI/SCMR 2010 expert con-sensus document on cardiovascular magnetic reso-nance: a report of the American College of Cardiolo-gy Foundation Task Force on Expert Consensus Documents // Circulation. – 2010. – Vol. 121, No. 22. – P. 2462–2508. – DOI: 10.1161/CIR.0b013e3181d44a8f. 29. Kramer C.M., Barkhausen J., Bucciarelli-Ducci C., Flamm S.D., Kim R.J., Nagel E. Standardized cardiovascular magnetic resonance imaging (CMR) protocols: 2020 update // Journal of Cardiovascular Magnetic Resonance. – 2020. – Vol. 22. – Art. 17. – DOI: 10.1186/s12968-020-00607-1. 30. Liu J., Zhao S., Yu S., et al. Patterns of replace-ment fibrosis in hypertrophic cardiomyopathy // Ra-diology. – 2022. – Vol. 302, No. 2. – P. 298–306. – DOI: 10.1148/radiol.2021210914. 31. Luijkx T., Cramer M.J., Buckens C.F., et al. Dif-ferentiating hypertrophic cardiomyopathy from ath-lete’s heart using cardiovascular magnetic resonance imaging // British Journal of Sports Medicine. – 2015. – Vol. 49. – P. 1404–1409. 32. Marcus F., Fontaine G., Guiraudon G., et al. Right ventricular dysplasia: a report of 24 adult cases // Circulation. – 1982. – Vol. 65, No. 2. – P. 384–398. – DOI: 10.1161/01.CIR.65.2.384. 33. Maron B.J., Desai M.Y., Nishimura R.A., et al. Diagnosis and evaluation of hypertrophic cardiomy-opathy: JACC state-of-the-art review // Journal of the American College of Cardiology. – 2022. – Vol. 79, No. 4. – P. 372–389. – DOI: 10.1016/j.jacc.2021.12.002. 34. Marra M.P., Rizzo S., Bauce B., et al. Ar-rhythmogenic right ventricular cardiomyopathy: contribution of cardiac MRI to diagnosis // Herz. – 2015. – Vol. 40. – P. 600–606. – DOI: 10.1007/s00059-015-4228-0. 35. McKenna W.J., Judge D.P. Epidemiology of the inherited cardiomyopathies // Nature Reviews Cardi-ology. – 2021. – Vol. 18, No. 1. – P. 22–36. 36. Mewton N., Liu C.Y., Croisille P., Bluemke D., Lima J.A.C. Assessment of myocardial fibrosis with cardiovascular magnetic resonance // Journal of the American College of Cardiology. – 2011. – Vol. 57, No. 8. – P. 891–903. – DOI: 10.1016/j.jacc.2010.11.013. 37. Mushtaq S., Chiesa M., Novelli V., et al. Role of advanced CMR features in identifying a positive genotype of hypertrophic cardiomyopathy // Interna-tional Journal of Cardiology. – 2024. – Vol. 417. – Art. 132554. – DOI: 10.1016/j.ijcard.2024.132554. 38. Newman N.A., Burke M.A. Dilated cardiomyopa-thy: a genetic journey from past to future // Interna-tional Journal of Molecular Sciences. – 2024. – Vol. 25, No. 21. – Art. 11460. 39. Previs M.J., O'Leary T.S., Morley M.P., et al. De-fects in the proteome and metabolome in human hypertrophic cardiomyopathy // Circulation: Heart Failure. – 2022. – Vol. 15, No. 5. – Art. e009521. – DOI: 10.1161/CIRCHEARTFAILURE.121.009521. 40. Pugliese L., Luciano A., Chiocchi M. The role of cardiac magnetic resonance imaging in the man-agement of hypertrophic cardiomyopathy // Journal of Cardiovascular Development and Disease. – 2025. – Vol. 12, No. 5. – Art. 189. – DOI: 10.3390/jcdd12050189. 41. Puntmann V.O., Carr-White G., Jabbour A., et al. T1-mapping and outcome in nonischemic cardi-omyopathy: all-cause mortality and heart failure // JACC: Cardiovascular Imaging. – 2016. – Vol. 9, No. 1. – P. 40–50. – DOI: 10.1016/j.jcmg.2015.12.001. 42. Puntmann V.O., Valbuena S., Hinojar R., et al. Society for Cardiovascular Magnetic Resonance ex-pert consensus for CMR imaging endpoints in clini-cal research: Part I – analytical validation and clini-cal qualification // Journal of Cardiovascular Mag-netic Resonance. – 2018. – Vol. 20. – Art. 67. – DOI: 10.1186/s12968-018-0484-5. 43. Quarta G., Aquaro G.D., Pedrotti P., et al. Cardi-ovascular magnetic resonance imaging in hyper-trophic cardiomyopathy: the importance of clinical context // European Heart Journal – Cardiovascular Imaging. – 2018. – Vol. 19, No. 6. – P. 601–610. – DOI: 10.1093/ehjci/jex323. 44. Ramos-López N., Domínguez F., Ochoa J.P., et al. Epidemiology of non-ischaemic dilated cardio-myopathy // Nature Reviews Cardiology. – 2026. – DOI: 10.1038/s41569-026-01300-z. 45. Rudolph A., Abdel-Aty H., Bohl S., et al. Nonin-vasive detection of fibrosis applying contrast-enhanced cardiac magnetic resonance in different forms of left ventricular hypertrophy: relation to re-modeling // Journal of the American College of Car-diology. – 2009. – Vol. 53, No. 3. – P. 284–291. – DOI: 10.1016/j.jacc.2008.08.064. 46. Shrivastava S., Cohen-Shelly M., Attia Z.I., et al. Artificial intelligence-enabled electrocardiography to screen patients with dilated cardiomyopathy // American Journal of Cardiology. – 2021. – Vol. 155. – P. 121–127. – DOI: 10.1016/j.amjcard.2021.06.021. 47. Tavora F., Zhang M., Franco M., et al. Ar-rhythmogenic cardiomyopathy: prevalence of biven-tricular disease // Human Pathology. – 2012. – Vol. 43. – P. 592–596. 48. Tayal U., Verdonschot J.A.J., Hazebroek M.R., et al. Precision phenotyping of dilated cardiomyopathy using multidimensional data // Journal of the Amer-ican College of Cardiology. – 2022. – Vol. 79, No. 22. – P. 2219–2232. – DOI: 10.1016/j.jacc.2022.03.375. 49. Vuorinen A.M., Lehmonen L., Karvonen J., Holmström M., Kivistö S., Kaasalainen T. Reducing cardiac implantable electronic device-induced arte-facts in cardiac magnetic resonance imaging // Euro-pean Radiology. – 2023. – Vol. 33, No. 2. – P. 1229–1242. – DOI: 10.1007/s00330-022-09059-w. 50. Wilde A.A.M., Semsarian C., Márquez M.F., et al. European Heart Rhythm Association/Heart Rhythm Society/Asia Pacific Heart Rhythm Socie-ty/Latin American Heart Rhythm Society expert consensus statement on the state of genetic testing for cardiac diseases // Europace. – 2022. – Vol. 24, No. 8. – P. 1307–1367. 51. Zeppenfeld K., Tfelt-Hansen J., de Riva M., et al. 2022 ESC Guidelines for the management of pa-tients with ventricular arrhythmias and the preven-tion of sudden cardiac death // European Heart Jour-nal. – 2022. – Vol. 43, No. 40. – P. 3997–4126. – DOI: 10.1093/eurheartj/ehac262. 52. Zhu H., Wang Z., Li X., et al. The initial experi-ence of left bundle branch area pacing in patients with hypertrophic cardiomyopathy // Pacing and Clinical Electrophysiology. – 2022. – Vol. 45, No. 8. – P. 1065–1074. – DOI: 10.1111/pace.14563.